კლიმატის ცვლილება დედამიწის ბრუნვას ანელებს – დედამიწა დროს აჩერებს… – რა ემართება პლანეტის 24-საათიან ციკლს და რატომ გახდა წამი უფრო გრძელი

SEO სათაური: კლიმატის ცვლილება დედამიწის ბრუნვას ანელებს — როგორ იცვლება პლანეტის ფორმა და დღე-ღამის ხანგრძლივობა?

მეტააღწერა: პოლარული ყინულის დნობა დედამიწაზე მასის გადანაწილებას იწვევს, ზრდის პლანეტის ეკვატორულ გამობერილობას და უმნიშვნელოდ ანელებს მის ბრუნვას. რას აჩვენებს უახლესი კვლევები?

საკვანძო სიტყვები: კლიმატის ცვლილება, დედამიწის ბრუნვა, პოლარული ყინულის დნობა, დღე-ღამის ხანგრძლივობა, გლობალური დათბობა, დედამიწის ფორმა, გეოფიზიკა

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

კლიმატის ცვლილების გავლენა მხოლოდ ჰაერის ტემპერატურის მატებით, გვალვებით, ტყის ხანძრებითა და ზღვის დონის ზრდით არ შემოიფარგლება. თანამედროვე გეოფიზიკური კვლევები აჩვენებს, რომ ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული დათბობა გავლენას ახდენს დედამიწის მასის განაწილებაზე, პლანეტის გეომეტრიულ მახასიათებლებსა და ბრუნვის სიჩქარეზეც.

გრენლანდიისა და ანტარქტიდის ყინულის ფარების დნობის შედეგად დიდი რაოდენობით წყალი ოკეანეებში ხვდება. ეს პროცესი ცვლის დედამიწის ზედაპირზე მასის განაწილებას. როდესაც მასა პოლარული რეგიონებიდან ეკვატორის მიმართულებით გადაადგილდება, იცვლება პლანეტის ინერციის მომენტი და, შესაბამისად, მისი ბრუნვის სიჩქარეც.

2024 წელს გამოქვეყნებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ კლიმატთან დაკავშირებული პროცესები დედამიწის დღე-ღამის ხანგრძლივობის ცვლილების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად იქცა. მეცნიერების შეფასებით, 2000 წლიდან ყინულისა და წყლის მასის გადანაწილების გავლენით დღე-ღამის ხანგრძლივობა საუკუნეში დაახლოებით 1,33 მილიწამით იზრდება. მაღალი ემისიების სცენარის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი საუკუნის ბოლოს შესაძლოა 2,62 მილიწამამდე გაიზარდოს [1].

ეს ცვლილება ადამიანის ყოველდღიურ ცხოვრებაში შეუმჩნეველია, თუმცა მისი შესწავლა მნიშვნელოვანია დედამიწის დინამიკის, კოსმოსური ნავიგაციისა და დროის ზუსტი გაზომვის სისტემების გასაგებად.

პრობლემის აღწერა

დედამიწა იდეალური სფერო არ არის. საკუთარი ღერძის გარშემო ბრუნვის შედეგად წარმოქმნილი ცენტრიდანული ეფექტის გამო პლანეტა ეკვატორთან ოდნავ გამობერილია, ხოლო პოლუსებთან — შედარებით გაბრტყელებული. ამ ფორმას გაბრტყელებული ბრუნვითი ელიფსოიდი ეწოდება.

დედამიწის ფორმა და გრავიტაციული ველი მუდმივად იცვლება. ამ ცვლილებებზე გავლენას ახდენს ოკეანეებში წყლის გადაადგილება, ატმოსფერული პროცესები, მიწისქვეშა წყლების მარაგი, მყინვარების დნობა და დედამიწის შიდა ფენებში მიმდინარე პროცესები.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს კონტინენტურ ყინულს. გრენლანდიისა და ანტარქტიდის ყინულის ფარები უზარმაზარ მასას შეიცავს. მათი დნობის შედეგად წყალი ოკეანეებში გადადის და პლანეტის ზედაპირზე სხვაგვარად ნაწილდება.

ამ პროცესს რამდენიმე შედეგი აქვს:

• იცვლება დედამიწის ზედაპირზე მასის განაწილება;

• იზრდება ოკეანეების წყლის მასა და ზღვის დონე;

• იცვლება დედამიწის ეკვატორული გამობერილობა;

• მცირედით მცირდება პლანეტის ბრუნვის კუთხური სიჩქარე;

• იზრდება დღე-ღამის ხანგრძლივობა.

მნიშვნელოვანია, რომ ეს ცვლილებები არ ნიშნავს დედამიწის ფორმის მკვეთრ ან თვალით შესამჩნევ გარდაქმნას. საუბარია ძალიან მცირე, მაგრამ ზუსტად გასაზომ გეოფიზიკურ ცვლილებებზე.

ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია იმითაც, რომ კლიმატის ცვლილება გლობალური პროცესია. მისი შედეგები არ შემოიფარგლება მხოლოდ იმ რეგიონებით, სადაც ყინულის ფარები მდებარეობს. მასის გადანაწილება გავლენას ახდენს მთელი პლანეტის ფიზიკურ სისტემაზე.

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

როგორ მოქმედებს ყინულის დნობა დედამიწის ფორმაზე?

დედამიწის ეკვატორული გამობერილობა ძირითადად მისი ბრუნვით არის განპირობებული. ბრუნვის შედეგად მასა ეკვატორის გარშემო შედარებით მეტად არის თავმოყრილი, ვიდრე პოლუსებთან.

როდესაც პოლარულ რეგიონებში არსებული კონტინენტური ყინული დნება, წყალი ოკეანეებში გადადის. დედამიწის ბრუნვისა და გრავიტაციული ძალების პირობებში ეს წყალი პლანეტის ზედაპირზე ნაწილდება და ეკვატორული რეგიონებისკენ მასის გადანაწილებას უწყობს ხელს.

აქ ერთი მნიშვნელოვანი დაზუსტებაა საჭირო: ყინულის დნობის შედეგად დედამიწა უფრო სფეროსებრი კი არ ხდება, არამედ მისი ეკვატორული გამობერილობა იზრდება. შესაბამისად, პლანეტა უფრო გაბრტყელებული ფორმისკენ იცვლება.

2024 წელს გამოქვეყნებული კვლევის ავტორებმა აჩვენეს, რომ პოლუსებიდან ეკვატორის მიმართულებით მასის გადაადგილება დედამიწის გაბრტყელების ცვლილებასთან არის დაკავშირებული. მათ გამოიყენეს მასის ცვლილებების რეკონსტრუქცია და სატელიტური დაკვირვებები, რათა შეეფასებინათ კლიმატური პროცესების გავლენა პლანეტის ფორმასა და ბრუნვაზე [1].

რატომ ნელდება დედამიწის ბრუნვა?

ამ პროცესის გასაგებად ფიზიკოსები ხშირად ფიგურული სრიალის მაგალითს იყენებენ.

როდესაც მოციგურავე სწრაფად ბრუნავს და ხელებს სხეულთან ახლოს იკრავს, მისი ბრუნვის სიჩქარე იზრდება. როდესაც ხელებს განზე შლის, სხეულის მასა ბრუნვის ღერძიდან უფრო შორს ნაწილდება და ბრუნვა ნელდება.

მსგავსი მექანიზმი მოქმედებს დედამიწაზეც.

როდესაც ყინულის დნობის შედეგად წყლის მასა პოლარული რეგიონებიდან ეკვატორის მიმართულებით გადაადგილდება, დედამიწის ბრუნვის ღერძიდან მასის საშუალო დაშორება იზრდება. ამის შედეგად იზრდება ინერციის მომენტი.

იმპულსის მომენტის შენახვის კანონის თანახმად, თუ სისტემაზე გარე ძალების მომენტი მნიშვნელოვნად არ მოქმედებს, ინერციის მომენტის ზრდას ბრუნვის კუთხური სიჩქარის შემცირება ახლავს.

სწორედ ამიტომ ყინულის დნობით გამოწვეული მასის გადანაწილება დედამიწის ბრუნვას მცირედით ანელებს და დღე-ღამის ხანგრძლივობას ზრდის.

თუმცა დედამიწის ბრუნვაზე მხოლოდ ყინულის დნობა არ მოქმედებს. პროცესში მონაწილეობს ატმოსფეროს მოძრაობა, ოკეანური დინებები, დედამიწის შიდა ბირთვისა და მანტიის ურთიერთქმედება, მთვარის გრავიტაციული ზემოქმედება და სხვა გეოფიზიკური ფაქტორებიც.

რა არის პოსტგამყინვარებითი აღდგენა?

დედამიწის ფორმის ცვლილების განხილვისას აუცილებელია კიდევ ერთი პროცესის გათვალისწინება — პოსტგამყინვარებითი აღდგენა.

გამყინვარების ეპოქებში კონტინენტების დიდ ნაწილზე უზარმაზარი ყინულის მასები გროვდებოდა. მათი წონა დედამიწის ქერქსა და მანტიას აწვებოდა. როდესაც ყინული დნებოდა და წნევა მცირდებოდა, ქერქი და მანტია ნელ-ნელა იწყებდა თავდაპირველი მდგომარეობისკენ დაბრუნებას.

ეს პროცესი დღესაც გრძელდება, რადგან დედამიწის მყარი გარსი და მანტია სწრაფად არ რეაგირებს მასის ცვლილებაზე. მათი გადაადგილება ათასობით წლის განმავლობაში შეიძლება მიმდინარეობდეს.

პოსტგამყინვარებითი აღდგენა და თანამედროვე ყინულის დნობა ერთმანეთთან დაკავშირებული, მაგრამ განსხვავებული პროცესებია. პირველ შემთხვევაში საუბარია წარსული გამყინვარების შედეგად წარმოქმნილი დეფორმაციის თანდათანობით გამოსწორებაზე, ხოლო მეორეში — თანამედროვე დათბობით გამოწვეულ მასის გადანაწილებაზე.

მეცნიერები ორივე პროცესს ითვალისწინებენ დედამიწის ფორმისა და ბრუნვის ცვლილებების შეფასებისას [1][2].

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

2024 წელს სამეცნიერო ჟურნალში „Proceedings of the National Academy of Sciences“ გამოქვეყნებულმა კვლევამ შეაფასა, თუ როგორ იცვლებოდა დედამიწის დღე-ღამის ხანგრძლივობა კლიმატთან დაკავშირებული მასის გადაადგილების შედეგად.

კვლევის მიხედვით:

• მე-20 საუკუნის განმავლობაში კლიმატური ფაქტორების გავლენით დღე-ღამის ხანგრძლივობა საუკუნეში დაახლოებით 0,3–1,0 მილიწამით იზრდებოდა;

• 2000 წლიდან ეს მაჩვენებელი დაახლოებით 1,33 მილიწამამდე გაიზარდა;

• მაღალი სათბურის აირების ემისიების სცენარის შემთხვევაში 2100 წლისთვის კლიმატური გავლენა შესაძლოა საუკუნეში 2,62 მილიწამამდე გაიზარდოს [1].

ეს რიცხვები სწორად უნდა განვმარტოთ. 1,33 მილიწამი არ ნიშნავს, რომ ყოველ წელს დღე-ღამე ამდენით გრძელდება. ეს არის ცვლილების ტენდენცია, რომელიც საუკუნის მასშტაბით არის შეფასებული.

კვლევის ავტორებმა ასევე შეაფასეს პოსტგამყინვარებითი აღდგენის გავლენა. მათი გამოთვლით, ამ პროცესს დღე-ღამის ხანგრძლივობის შემცირების მიმართულებით საუკუნეში დაახლოებით 0,80 მილიწამის ეფექტი აქვს. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ დედამიწის ბრუნვის ცვლილება რამდენიმე ურთიერთსაწინააღმდეგო გეოფიზიკური პროცესის შედეგია [1].

სხვა მნიშვნელოვანი კვლევა 2024 წლის მარტში გამოქვეყნდა ჟურნალ „Nature“-ში. გეოფიზიკოსმა დანკან კარ აგნიუმ გრენლანდიისა და ანტარქტიდის ყინულის დნობის გავლენა დედამიწის ბრუნვაზე და საერთაშორისო დროის სისტემაზე შეისწავლა.

კვლევამ აჩვენა, რომ პოლარული ყინულის დნობა დედამიწის ბრუნვას უფრო მეტად ანელებს, ვიდრე ეს წარსულში ხდებოდა. ავტორის შეფასებით, კლიმატის ცვლილების გარეშე დედამიწის ბრუნვის სხვა ტენდენციების შედეგად წარმოქმნილი დროის კორექციის საჭიროება დაახლოებით სამი წლით ადრე დადგებოდა [3].

ამ მონაცემების მნიშვნელობა მხოლოდ დღე-ღამის ხანგრძლივობის ცვლილებაში არ მდგომარეობს. ისინი ადასტურებს, რომ კლიმატური სისტემის ცვლილებები დედამიწის ფიზიკურ პარამეტრებზეც აისახება.

საერთაშორისო გამოცდილება

დედამიწის ბრუნვისა და ფორმის ცვლილების შესწავლა თანამედროვე გეოფიზიკის, სატელიტური გეოდეზიისა და დროის გაზომვის საერთაშორისო სისტემების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა.

ამ პროცესების მონიტორინგში მონაწილეობენ სხვადასხვა ქვეყნის სამეცნიერო ცენტრები და საერთაშორისო ორგანიზაციები.

სატელიტური დაკვირვებები

ამერიკის შეერთებული შტატების აერონავტიკისა და კოსმოსური კვლევის ეროვნული ადმინისტრაციის მიერ გამოქვეყნებული მასალების მიხედვით, დედამიწის ბრუნვის ცვლილებების შესასწავლად მეცნიერები იყენებენ თანამგზავრულ მონაცემებს, მათ შორის დედამიწის გრავიტაციული ველის ცვლილებების გაზომვას.

ამ დაკვირვებებით შესაძლებელია შეფასდეს, როგორ იცვლება ყინულის ფარების, მყინვარების, მიწისქვეშა წყლებისა და ოკეანეების მასა. მიღებული მონაცემები მკვლევრებს ეხმარება დედამიწის ბრუნვის ღერძის გადაადგილებისა და დღე-ღამის ხანგრძლივობის ცვლილების გამოთვლაში [2].

რატომ არის მნიშვნელოვანი დროის ზუსტი გაზომვა?

დედამიწის ბრუნვა და ატომური დრო ერთი და იგივე არ არის.

ატომური დრო ეფუძნება ატომურ საათებს, რომლებიც დროის ინტერვალებს უკიდურესი სიზუსტით ზომავს. ასტრონომიული დრო კი დედამიწის ბრუნვას უკავშირდება.

ამ ორ სისტემას შორის სხვაობის შესანარჩუნებლად ისტორიულად გამოიყენებოდა ე.წ. ნახტომი წამი. საჭიროების შემთხვევაში საერთაშორისო კოორდინირებულ დროს ერთი წამი ემატებოდა, რათა ის დედამიწის ბრუნვით განსაზღვრულ დროსთან ახლოს დარჩენილიყო [4].

დედამიწის ბრუნვის არათანაბარი სიჩქარე ქმნის ტექნიკურ სირთულეებს იმ სისტემებისთვის, რომლებიც ზუსტ სინქრონიზაციას საჭიროებს. მათ შორისაა სატელიტური ნავიგაცია, სატელეკომუნიკაციო ქსელები, მონაცემთა ცენტრები და ფინანსური სისტემები.

თუმცა მნიშვნელოვანია უახლესი საერთაშორისო ცვლილების გათვალისწინებაც: 2026 წელს წონებისა და ზომების გენერალურმა კონფერენციამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც უწყვეტი საერთაშორისო კოორდინირებული დრო 2027 წლის 20 მაისიდან ამოქმედდება. ახალი მიდგომა დროის სისტემაში ნახტომი წამების გამოყენების წესს ცვლის და მიზნად ისახავს საერთაშორისო დროის უწყვეტობის უზრუნველყოფას [5].

ეს გადაწყვეტილება არ აუქმებს დედამიწის ბრუნვის მეცნიერული გაზომვის საჭიროებას. ის ცვლის მხოლოდ იმას, თუ როგორ უნდა შენარჩუნდეს საერთაშორისო დროის სტანდარტი დედამიწის ბრუნვის ცვლილებების პირობებში.

საქართველოს კონტექსტი

კლიმატის ცვლილების გავლენა დედამიწის ბრუნვაზე საქართველოსთვის პირდაპირი ყოველდღიური საფრთხე არ არის. დღე-ღამის რამდენიმე მილიწამით გახანგრძლივება არ ცვლის ადამიანის ძილის რეჟიმს, ჯანმრთელობას ან ყოველდღიურ საქმიანობას.

თუმცა ეს კვლევები მნიშვნელოვანია საქართველოსთვის კლიმატის ცვლილების უფრო ფართო შედეგების გააზრების თვალსაზრისით.

საქართველო კავკასიის რეგიონში მდებარეობს, სადაც მყინვარები წყლის რესურსების, მდინარეთა ჩამონადენისა და ეკოსისტემების მნიშვნელოვანი ნაწილია. მყინვარების ცვლილება გავლენას ახდენს წყლის სეზონურ განაწილებაზე, ბუნებრივ საფრთხეებსა და მთიანი რეგიონების მდგრადობაზე.

ამიტომ კლიმატის ცვლილების შეფასებისას საჭიროა არა მხოლოდ ტემპერატურისა და ნალექების მონაცემების შესწავლა, არამედ მყინვარების მასის, წყლის რესურსებისა და გეოფიზიკური პროცესების მონიტორინგიც.

საქართველოს სამეცნიერო და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სივრცისთვის მნიშვნელოვანია სანდო ინფორმაციის გავრცელება. ამ მიმართულებით აკადემიური კვლევებისა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ანალიზის გაცნობა შესაძლებელია საქართველოს სამედიცინო ჟურნალის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საინფორმაციო რესურსების მეშვეობით.

კლიმატის ცვლილების შედეგების შესახებ მოსახლეობის ინფორმირება კი SheniEkimi.ge-ს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანმანათლებლო მიმართულების მნიშვნელოვანი ნაწილია. გარემოს ცვლილებები, წყლის უსაფრთხოება, სიცხის ტალღები და ინფექციური დაავადებების გავრცელების რისკები ერთმანეთთან დაკავშირებული საკითხებია.

მითები და რეალობა

მითი: დედამიწა ყინულის დნობის გამო უფრო სრულყოფილი სფერო ხდება.

რეალობა: პოლარული ყინულის დნობის შედეგად მასის ეკვატორისკენ გადანაწილება დედამიწის ეკვატორულ გამობერილობას ზრდის. შესაბამისად, პლანეტა უფრო გაბრტყელებული ხდება და არა უფრო სფეროსებრი [1].

მითი: დედამიწის ბრუნვის შენელება ნიშნავს, რომ დღე-ღამე მალე წუთებით გახანგრძლივდება.

რეალობა: კლიმატური პროცესებით გამოწვეული ცვლილება მილიწამებით იზომება. ადამიანის ყოველდღიურ ცხოვრებაში ეს განსხვავება შეუმჩნეველია.

მითი: დედამიწის ბრუნვის სიჩქარეს მხოლოდ კლიმატის ცვლილება განსაზღვრავს.

რეალობა: ბრუნვაზე გავლენას ახდენს მრავალი ფაქტორი, მათ შორის მთვარის გრავიტაციული მიზიდულობა, ატმოსფეროსა და ოკეანეების მოძრაობა, დედამიწის შიდა ფენების დინამიკა და ყინულის მასის ცვლილება.

მითი: ეს ცვლილება ადამიანისთვის ჯანმრთელობის უშუალო საფრთხეს წარმოადგენს.

რეალობა: დღე-ღამის რამდენიმე მილიწამით გახანგრძლივება ადამიანის ჯანმრთელობაზე პირდაპირ გავლენას არ ახდენს. კვლევის მნიშვნელობა ძირითადად გეოფიზიკურ და ტექნოლოგიურ სფეროებს უკავშირდება.

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

რამდენით იზრდება დღე-ღამის ხანგრძლივობა კლიმატის ცვლილების გამო?

2024 წლის კვლევის მიხედვით, 2000 წლიდან კლიმატთან დაკავშირებული მასის გადანაწილების გავლენა დღე-ღამის ხანგრძლივობაზე საუკუნეში დაახლოებით 1,33 მილიწამია.

რატომ ანელებს ყინულის დნობა დედამიწის ბრუნვას?

ყინულის დნობის შედეგად წყლის მასა პოლარული რეგიონებიდან ოკეანეებში გადადის და ეკვატორისკენ ნაწილდება. ეს ზრდის დედამიწის ინერციის მომენტს და ამცირებს ბრუნვის კუთხურ სიჩქარეს.

იცვლება თუ არა დედამიწის ფორმა?

დიახ, დედამიწის ფორმა მუდმივად მცირედით იცვლება. თანამედროვე კლიმატური პროცესების შედეგად ეკვატორული გამობერილობა იზრდება, თუმცა ეს ცვლილება თვალით შესამჩნევი არ არის.

შეიძლება თუ არა დღე-ღამე მომავალში კიდევ უფრო გახანგრძლივდეს?

მაღალი სათბურის აირების ემისიების სცენარის შემთხვევაში კლიმატის გავლენა დღე-ღამის ხანგრძლივობაზე შეიძლება გაიზარდოს. კვლევის შეფასებით, 2100 წლისთვის ეს მაჩვენებელი საუკუნეში 2,62 მილიწამს შეიძლება მიაღწიოს.

აქვს თუ არა ამ პროცესს გავლენა სატელიტურ ნავიგაციაზე?

დედამიწის ბრუნვის ზუსტი მონაცემები მნიშვნელოვანია სატელიტური ნავიგაციისა და კოსმოსური ტრაექტორიების გამოთვლისთვის. თუმცა დღე-ღამის ცვლილება პირდაპირ არ ნიშნავს, რომ ნავიგაციის სისტემები ჩვეულებრივ მუშაობას შეწყვეტს.

ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ადამიანებს დღე-ღამის ცვლილება უნდა ვიგრძნოთ?

არა. ცვლილება იმდენად მცირეა, რომ ადამიანის ფიზიოლოგიურ აღქმაზე გავლენას არ ახდენს.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

კლიმატის ცვლილება დედამიწის სისტემაზე გაცილებით ფართო გავლენას ახდენს, ვიდრე ეს მხოლოდ ტემპერატურის მატებით ან ექსტრემალური ამინდებით შეიძლება წარმოვიდგინოთ. პოლარული ყინულის დნობა ცვლის წყლისა და მასის განაწილებას, ზრდის დედამიწის ეკვატორულ გამობერილობას და მცირედით ანელებს პლანეტის ბრუნვას.

სამეცნიერო კვლევები აჩვენებს, რომ ეს ცვლილებები უკვე გაზომვადია. მათი მასშტაბი ადამიანის ყოველდღიური გამოცდილებისთვის უმნიშვნელოა, მაგრამ დედამიწის ფიზიკური პროცესების გასაგებად მნიშვნელოვანია.

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, კლიმატის ცვლილების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება უნდა ეფუძნებოდეს სანდო მონაცემებსა და მეცნიერულად დასაბუთებულ განმარტებებს. აუცილებელია კლიმატური რისკების შეფასება, წყლისა და ეკოსისტემების დაცვა, სამეცნიერო მონიტორინგის გაძლიერება და მოსახლეობის ინფორმირებულობის ამაღლება.

დედამიწის ბრუნვის ცვლილება კიდევ ერთი მაგალითია იმისა, თუ რამდენად მჭიდროდ არის დაკავშირებული პლანეტის ფიზიკური პროცესები კლიმატურ სისტემასთან. ამ კავშირის შესწავლა მნიშვნელოვანია როგორც მეცნიერებისთვის, ისე საზოგადოებისთვის, რომელსაც კლიმატის ცვლილების გრძელვადიან შედეგებთან ადაპტირება უწევს.

წყაროები

1. Shahvandi MK, Adhikari S, Dumberry M, Mishra S, Soja B. The increasingly dominant role of climate change on length of day variations. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2024;121(30):e2406930121. https://doi.org/10.1073/pnas.2406930121

2. NASA. NASA-Funded Studies Explain How Climate Is Changing Earth’s Rotation. 2024. https://www.nasa.gov/missions/grace/nasa-funded-studies-explain-how-climate-is-changing-earths-rotation/

3. Agnew DC. A global timekeeping problem postponed by global warming. Nature. 2024;628:333–336. https://doi.org/10.1038/s41586-024-07170-0

4. National Institute of Standards and Technology. Leap second and UT1-UTC information. https://www.nist.gov/pml/time-and-frequency-division/time-realization/leap-seconds

5. Bureau International des Poids et Mesures. Resolution 5 of the 28th CGPM (2026): On the technical actions needed to ensure the continuity of UTC. https://www.bipm.org/en/cgpm-2026/resolution-5