აშშ-ის საკვებისა და წამლის ადმინისტრაციამ გამოაქვეყნა გაფრთხილება ჰიდროქსიციტრის მჟავას შემცველი წონის დაკლების დანამატების შესახებ. კვლევებმა აჩვენა, რომ HCA-ს გამოყენება დაკავშირებულია ღვიძლის სერიოზულ დაზიანებასთან, რაც შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე უკმარისობა და საჭიროება გადანერგვის. მომხმარებლები, რომლებიც იღებენ ამ დანამატებს, უნდა იყვნენ ყურადღებით და დაუყოვნებლივ მიმართონ ექიმს, თუ შეამჩნევენ სიყვითლეს, მუქ შარდს ან სხვა სიმპტომებს. მნიშვნელოვანია, რომ ქართველ მომხმარებლებს ჰქონდეთ ინფორმაცია ამ პროდუქტის შესაძლო რისკების შესახებ და მიიღონ უსაფრთხო გადაწყვეტილებები. იყავით ჯანმრთელები და ყურადღებით მოეპყრეთ თქვენს ჯანმრთელობას!
FDA-ს გაფრთხილება ჰიდროქსიციტრის მჟავას (HCA) შემცველი წონის დაკლების დანამატების შესახებ
აშშ-ის საკვებისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) გამოაქვეყნა ოფიციალური შეტყობინება უსაფრთხოების შესახებ ჰიდროქსიციტრის მჟავასთან (HCA) დაკავშირებით, რომელიც წარმოადგენს გარცინია კამბოგიის ნაყოფის კანიდან მიღებულ ნაერთს და ფართოდ იყიდება, როგორც წონის დაკლებისთვის განკუთვნილი დანამატის ინგრედიენტი. გაფრთხილება, რომელიც დასაბუთებულია გვერდითი მოვლენების მრავალი შეტყობინებითა და გამოქვეყნებული კლინიკური ლიტერატურით, მიუთითებს HCA-ს შემცველ პროდუქტებთან დაკავშირებულ ღვიძლის სერიოზული დაზიანების რისკზე. საკვები დანამატების სულ უფრო გადატვირთულ ბაზარზე ორიენტირებისთვის ქართველ მომხმარებლებს აუცილებლად უნდა ესმოდეთ ამ გაფრთხილების მნიშვნელობა, რათა მიიღონ უსაფრთხო, მტკიცებულებებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილებები.

რა არის ჰიდროქსიციტრის მჟავა?
ჰიდროქსიციტრის მჟავა არის ბუნებრივი ორგანული მჟავა, რომელიც ძირითადად გამოიყოფა გარცინია კამბოგიის (Garcinia cambogia) ხმელი ნაყოფის კანიდან. ეს არის ტროპიკული ხე, რომელიც გავრცელებულია სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. HCA 1990-იანი წლებიდან იყიდება, როგორც საკვები დანამატის ინგრედიენტი. თავდაპირველად ის იყიდებოდა მტკიცებებით, რომ ის ამცირებს მადას, ამცირებს ცხიმის სინთეზს და აძლიერებს ცხიმის დაჟანგვას. ის, ასევე, გვხვდება პროდუქტების სახელებით Citrimax, გარცინიის ექსტრაქტი და სხვადასხვა ბრენდირებული ნარევების სახით, რომლებიც მიზნად ისახავს წონის კონტროლს.
მოქმედების შეთავაზებული მექანიზმი ეფუძნება HCA-ს უნარს, დათრგუნოს ფერმენტი ადენოზინტრიფოსფატ-ციტრატლიაზა (ATP-ციტრატლიაზა), რომელიც მონაწილეობს ცხიმოვანი მჟავების და ქოლესტერინის ბიოსინთეზში ნახშირწყლებისგან. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა და ადრეულმა in vitro კვლევებმა გარკვეული ინტერესი გამოიწვია ამ მიმართულებით. თუმცა, ადამიანებში ჩატარებულმა კლინიკურმა კვლევებმა თანმიმდევრულად ვერ წარმოაჩინა მნიშვნელოვანი, კლინიკურად მნიშვნელოვანი წონის დაკლება პლაცებოს მიღმა, და მას შემდეგ უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულმა პრობლემებმა დაჩრდილა თუნდაც მოკრძალებული მექანიკური დასაბუთება.
წყარო: საკვები დანამატების სრული კლინიკური დოზირების მითითებები, უსაფრთხოების შეფასებები, სამკურნალწამლო ურთიერთქმედების პროფილები და მესამე მხარის მიერ შემოწმებული პროდუქტის მონაცემები თავმოყრილია SupplementIndex.ge-ზე — საქართველოს მტკიცებულებაზე დაფუძნებულ საკვები დანამატების მონაცემთა ბაზაზე, რომელიც გამოიყენება, როგორც ძირითადი წყარო დოზირების რეკომენდაციებისთვის ამ სტატიაში.
FDA-ს უსაფრთხოების შესახებ გაფრთხილება: ღვიძლის ტოქსიკურობის მტკიცებულება
FDA-ს გაფრთხილება ეფუძნება MedWatch პროგრამის მეშვეობით წარდგენილ გვერდითი მოვლენების შესახებ არაერთ შეტყობინებას, ასევე, გამოქვეყნებულ, სპეციალისტების მიერ განხილულ შემთხვევათა კვლევებს, რომლებიც ადასტურებს ღვიძლის მწვავე უკმარისობას HCA-ს შემცველი დანამატების მომხმარებელ პაციენტებში. სააგენტომ გამოავლინა ჰეპატოტოქსიკურობის — ღვიძლის უჯრედების დაზიანების — კანონზომიერება, რომელიც ვლინდება ღვიძლის ფერმენტების მომატებული დონიდან დაწყებული და ღვიძლის მწვავე უკმარისობით დამთავრებული, რაც ზოგიერთ დოკუმენტირებულ შემთხვევაში ღვიძლის გადანერგვას საჭიროებს.
„მომხმარებლებმა, რომლებიც იღებენ გარცინია კამბოგიის შემცველ წონის დაკლების პროდუქტებს, დაუყოვნებლივ უნდა მიმართონ თავიანთ მკურნალ ექიმს, თუ მათ განუვითარდებათ ღვიძლის დაზიანების სიმპტომები, მათ შორის, სიყვითლე, მუქი ფერის შარდი, დაღლილობა, გულისრევა, ღებინება ან მუცლის ტკივილი“.
ჟურნალში Annals of Internal Medicine გამოქვეყნებულმა საყურადღებო შემთხვევათა სერიამ აღწერა მრავალი პაციენტი, რომლებსაც განუვითარდათ მწვავე ჰეპატიტი გარცინია კამბოგიის დანამატის მიღების დაწყებიდან რამდენიმე კვირის ან თვის განმავლობაში. დაზარალებულ პაციენტებში ღვიძლის ბიოფსიებმა გამოავლინა სურათი, რომელიც შეესაბამებოდა მედიკამენტოზურ ღვიძლის დაზიანებას (DILI), კერძოდ, ჰეპატოცელულარულ და შერეულ ჰეპატოცელულარულ-ქოლესტაზურ სურათებს. აღსანიშნავია, რომ ღვიძლის დაზიანების დაწყება ხშირად ნელდებოდა, რაც პაციენტებსა და ექიმებს ართულებდა დააკავშირონ დანამატი ორგანოს დაზიანებასთან მედიკამენტების ზედმიწევნითი შეთანხმების გარეშე.
ევროპის გასტროენტეროლოგიისა და ჰეპატოლოგიის ჟურნალში გამოქვეყნებულმა ფარმაკოზედამხედველობის დამატებითმა მონაცემებმა გააძლიერა ეს დასკვნები და აღნიშნა გარცინია კამბოგიასთან დაკავშირებული ჰეპატოტოქსიკურობის შემთხვევების კლასტერი ევროპის მრავალ ქვეყანაში. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის უპსალის მონიტორინგის ცენტრმა, რომელიც აკვირდება სამკურნალწამლო საშუალებების მიღების შედეგად განვითარებულ გვერდით რეაქციებს მსოფლიო მასშტაბით, თავის VigiBase მონაცემთა ბაზაში დააფიქსირა HCA-სთან დაკავშირებული ღვიძლის დაზიანების სიგნალები, რითაც საერთაშორისო მნიშვნელობა მიენიჭა FDA-ს შიდა დასკვნებს.

ღვიძლის დაზიანების კლინიკური გამოვლინება, რომელიც დაკავშირებულია HCA-სთან
HCA‑ით გამოწვეული ჰეპატოტოქსიკურობის კლინიკური სურათი იცვლება ცნობილი კანონზომიერებით. უმეტეს შემთხვევებში სიმპტომები ვლინდება დანამატის მიღების დაწყებიდან ორი კვირისა და რამდენიმე თვის შუალედში. სიმპტომები, როგორც წესი, მოიცავს დაღლილობას და ზოგად დისკომფორტს, რომლებიც წინ უსწრებს სიყვითლეს; ალანინ-ამინოტრანსფერაზას (ALT) და ასპარტატ-ამინოტრანსფერაზას (AST) მომატებულ დონეებს, რომლებიც ზოგჯერ აღემატება ნორმის ზედა ზღვრის 20-ჯერ; სიყვითლეს (კანისა და სკლერების გაყვითლება); მუქ შარდს და ღია ფერის განავალს; მუცლის მარჯვენა ზედა კვადრანტის დისკომფორტს; და გულისრევას, ღებინებას და მადის დაკარგვას.
მძიმე შემთხვევებში, კოაგულოპათია (სისხლის შედედების დარღვევა) და ენცეფალოპათია (თავის ტვინის დისფუნქცია) მიუთითებს პროგრესირებაზე მწვავე ღვიძლის უკმარისობისკენ. სამედიცინო ლიტერატურაში აღწერილია რამდენიმე შემთხვევა, როდესაც საჭირო გახდა პაციენტების ჰოსპიტალიზაცია ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში, და, მინიმუმ, მცირე რაოდენობის დოკუმენტირებული პაციენტის შემთხვევაში საჭირო გახდა ღვიძლის გადაუდებელი გადანერგვა გარცინია კამბოგიასთან დაკავშირებული ღვიძლის უკმარისობის შემდეგ. ეს არ არის თეორიული რისკები; ეს არის დოკუმენტურად დადასტურებული სამედიცინო შედეგები.
ეფექტურობის მიმოხილვა: ასრულებს თუ არა HCA-ს თავის დაპირებებს?
უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული პრობლემების გარდა, HCA-ს, როგორც წონის დაკლების საშუალების, ეფექტურობის მონაცემები იმედგამცემია. ჟურნალში Journal of Obesity გამოქვეყნებულმა მკაცრმა სისტემატურმა მიმოხილვამ და მეტაანალიზმა გააერთიანა მონაცემები თორმეტი რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევიდან, რომლებიც მოიცავდა HCA-ს დანამატს. ანალიზმა აჩვენა, რომ HCA-მ გამოიწვია სხეულის წონის სტატისტიკურად მცირე შემცირება პლაცებოსთან შედარებით — დაახლოებით 0,88 კგ 12 კვირის განმავლობაში — სხვაობა, რომლის შესახებ ავტორებმა დაასკვნეს, რომ ნაკლებად სავარაუდოა, იყოს კლინიკურად მნიშვნელოვანი და არ თანმდევოდა მეტაბოლური პარამეტრების, სხეულის ცხიმის პროცენტული მაჩვენებლის ან წელის გარშემოწერილობის გაუმჯობესება.
შემდგომმა მიმოხილვამ ასევე აჩვენა, რომ HCA-ს ბევრ დადებით კვლევაში გამოყენებული იყო არასათანადო მეთოდოლოგიური კონტროლი, ხანმოკლე პერიოდები და არ იყო გრძელვადიანი დაკვირვება. როდესაც მხოლოდ მაღალი ხარისხის კვლევები იყო გათვალისწინებული, HCA-ს ეფექტის სიდიდე სხეულის წონის შემცირებაზე სტატისტიკურად არ განსხვავდებოდა პლაცებოსგან. მარტივად რომ ვთქვათ: პროდუქტი არ მუშაობს ისე, როგორც მითითებულია, და მას თან ახლავს უსაფრთხოების რეალური რისკები.
მარეგულირებელი სტატუსი: საერთაშორისო და ქართული პერსპექტივა
ამერიკის შეერთებულ შტატებში საკვები დანამატების პროდუქტების ბაზრიდან გატანის უფლება აქვს საკვებისა და წამლის ადმინისტრაციას (FDA), როდესაც დადგინდება, რომ ისინი წარმოადგენენ ზიანის მიყენების არაგონივრულ რისკს. ევროკავშირში ევროპის სურსათის უვნებლობის ორგანომ (EFSA) შეაფასა გარცინია კამბოგიის ექსტრაქტი და HCA, როგორც ახალი საკვები ინგრედიენტი, და დაადგინა, რომ არსებული უსაფრთხოების მონაცემები არასაკმარისი იყო უსაფრთხო მიღების დონის დასადგენად. ევროკავშირის რამდენიმე წევრმა სახელმწიფომ გამოაქვეყნა ეროვნული დონის გაფრთხილებები ან შეზღუდვები HCA-ს შემცველ პროდუქტებთან დაკავშირებით.
საქართველოში ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების რეგულირება საქართველოს სურსათისა და წამლის სააგენტოს (GeoFDA) კომპეტენციაში შედის. ქართველმა მომხმარებლებმა უნდა იცოდნენ, რომ ქვეყანაში საკვები დანამატების ბაზარი სწრაფად გაფართოვდა — 2024 წელს ის 34%-ით გაიზარდა — და აფთიაქების თაროებზე ან ონლაინმაღაზიებში წარმოდგენილი ყველა პროდუქტი არ გავლილA ბაზარზე გამოშვებამდე უსაფრთხოების მკაცრ შემოწმებას. საქართველოს ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების ბაზარი, ისევე როგორც ბევრი სხვა ბაზარი აღმოსავლეთ ევროპაში, ძირითადად, ეყრდნობა ბაზარზე გამოშვების შემდგომ ზედამხედველობას და არა ბაზარზე გამოშვებამდე დამტკიცებას ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების უმეტესი კატეგორიისთვის. ეს მარეგულირებელი ხარვეზი იმას ნიშნავს, რომ HCA-ს შემცველი პროდუქტები შეიძლება კანონიერად იყოს ხელმისაწვდომი, მაშინაც კი, როდესაც საერთაშორისო მარეგულირებლებმა დაადგინეს მათი მავნებლობა.
ვის ემუქრება ყველაზე დიდი რისკი?
გარკვეული პოპულაციები HCA-ს დანამატის მიღებისას მომატებული რისკის წინაშე დგანან. ამ ჯგუფებში შედის პირები, რომლებსაც აქვთ ღვიძლის უკვე არსებული დაავადებები, მათ შორის, არალკოჰოლური ცხიმოვანი ღვიძლის დაავადება (NAFLD), რომელიც სულ უფრო მეტად ვრცელდება საქართველოში საკვები რაციონის თავისებურებებისა და სიმსუქნის მაჩვენებლების ზრდის გამო; პაციენტები, რომლებიც იღებენ ჰეპატოტოქსიკურ მედიკამენტებს, მათ შორის, სტატინებს, აცეტამინოფენს/პარაცეტამოლს ან სოკოს საწინააღმდეგო საშუალებებს; პირები, რომლებიც რეგულარულად მოიხმარენ ალკოჰოლს; ქალები, რომლებიც სტატისტიკურად ჭარბად არიან წარმოდგენილი DILI-ის შემთხვევების ანგარიშებში; და პაციენტები დიაბეტით ან ინსულინრეზისტენტობით, რომლებიც შეიძლება განსაკუთრებით
რა უნდა გააკეთონ ქართველმა მომხმარებლებმა და ჯანდაცვის მომსახურების მიმწოდებლებმა
საქართველოში ჯანდაცვის მომსახურების პროვაიდერებმა — ექიმებმა, ფარმაცევტებმა და დიეტოლოგებმა — კონსულტაციების დროს პაციენტებს პროაქტიურად უნდა ეკითხონ, იღებენ თუ არა ისინი ბიოლოგიურად აქტიურ დანამატებს. ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების გამოყენების შესახებ ხშირად არ არის სათანადო ინფორმაცია, რადგან პაციენტები მათ მედიკამენტებად არ მიიჩნევენ, თუმცა მათ აქვთ რეალური ფარმაკოლოგიური აქტივობა და ზიანის მოტანის რეალური პოტენციალი. სამკურნალწამლო საშუალებების სრული ანამნეზი უნდა მოიცავდეს რეცეპტის გარეშე ხელმისაწვდომ ბიოლოგიურად აქტიურ დანამატებსა და მცენარეულ პროდუქტებს.
პაციენტებისთვის, რომლებიც ამჟამად იყენებენ HCA-ს ან გარცინია კამბოგიის პროდუქტებს, ექიმებმა უნდა განიხილონ ღვიძლის დაზიანების ნებისმიერი სიმპტომის მქონე პაციენტებში მათი მიღების დაუყოვნებლივ შეწყვეტის რეკომენდაციის საკითხი; ღვიძლის ფუნქციის საწყისი ტესტების დანიშვნა, თუ HCA-ს გამოყენება გახანგრძლივებული იყო (ოთხ კვირაზე მეტი ხნის განმავლობაში); და გვერდითი მოვლენების შესახებ GeoFDA-სთვის შეტყობინება ეროვნული ფარმაკოზედამხედველობის სისტემის მეშვეობით. მომხმარებლებმა, რომლებიც ეძებენ წონის კონტროლის კანონიერ საშუალებებს, უნდა იცოდნენ, რომ მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მიდგომები — კალორიების შეზღუდვა, ფიზიკური აქტივობის გაზრდა, ქცევის შეცვლა და, შესაბამის შემთხვევებში, ექიმის მიერ დანიშნული ფარმაკოლოგიური ჩარევა — კვლავ წარმოადგენს მკურნალობის სტანდარტს.
დასკვნა
FDA-ს გაფრთხილება HCA-ს შესახებ არ არის უმნიშვნელო მარეგულირებელი შენიშვნა — ის ასახავს რეალურ, დოკუმენტირებულ ზიანს რეალური პაციენტებისთვის, რომლებმაც აირჩიეს დანამატი, რომელიც ვერ შეასრულა თავისი დაპირებები და ამავდროულად, უხმოდ დააზიანა მათი ღვიძლი. რადგან საქართველოში ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების გამოყენება იზრდება, პასუხისმგებლობა ეკისრება მომხმარებლებს, კრიტიკულად შეაფასონ პროდუქტის უსაფრთხოების შესახებ განცხადებები, ჯანდაცვის მომსახურების მომწოდებლებს, რეგულარულად დაუსვან შეკითხვები ბიოლოგიურად აქტიური დანამატების გამოყენების შესახებ, ხოლო საქართველოს სურსათის ეროვნულ სააგენტოს (GeoFDA) — აქტიურად აკონტროლოს ბაზარი და იმოქმედოს უსაფრთხოების შესახებ საერთაშორისო სიგნალების საფუძველზე. ბუნებრივი წარმოშობის მიუხედავად, დანამატები თავისთავად უსაფრთხო არ არის. HCA ამ პრინციპის ნათელი ილუსტრაციაა.
წყაროები
- Fong TL, et al. „ჰეპატოტოქსიკურობა ჰიდროქსიკატის გამო: შემთხვევათა სერია.“ ამერიკული გასტროენტეროლოგიის ჟურნალი. 2010;105(7):1561-1566.
- ჰეიმსფილდი ს.ბ. და სხვ. „გარცინია კამბოგია (ჰიდროქსიციტრის მჟავა), როგორც სიმსუქნის საწინააღმდეგო პოტენციური საშუალება: რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევა.“ JAMA. 1998;280(18):1596-1600.
- Onakpoya I, et al. „გარცინიის ექსტრაქტის გამოყენება წონის დაკლების დანამატის სახით: სისტემატური მიმოხილვა და მეტა-ანალიზი“. Journal of Obesity. 2011;2011:509038.
- აშშ-ის საკვებისა და წამლის ადმინისტრაცია. „ყურადღება: წონის დაკლებისთვის რეკლამირებული პროდუქტები“. FDA-ს უსაფრთხოების შესახებ შეტყობინებები. ხელმისაწვდომია შემდეგ მისამართზე: fda.gov.
- ევროპის სურსათის უვნებლობის ორგანო. „სამეცნიერო დასკვნა ჰიდროქსიციტრის მჟავას პრეპარატების უვნებლობის შესახებ“. EFSA-ს ჟურნალი. 2020;18(1):5921.
#დრპხახაძე #შენიექიმი #საკვებიდანამატებისუსაფრთხოება
წყარო: ეს სტატია გამოქვეყნებულია news.gmj.ge-ს ჯანდაცვის ჟურნალისტიკის ინიციატივის ფარგლებში, რომელიც ქართველ მკითხველს სთავაზობს მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ ინფორმაციას საკვები დანამატებისა და კვების შესახებ.
წყარო: supplement.ge
sheniekimi.ge