არქიტექტურა , ინტერიერი , დიზაინი გელათის მონასტერი — ქართული კულტურის ოქროს ხანის შედევრი
გელათის მონასტერი საქართველოს ერთ – ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული , არქიტექტურული და კულტურული ძეგლია . იგი მდებარეობს იმერეთში , ქალაქ ქუთაისიდან ჩრდილო – აღმოსავლეთით დაახლოებით 11 კილომეტრში , მდინარე წყალწითელას ხეობის ხის მთის ფერდობზე . მონასტერი დაარსდა 1106 წელს დავით IV აღმაშენებლის თაოსნობით და წარმოადგენს შუა საუკუნეების საქართველოს “ ოქროს ხანის “ ერთ – ერთ უმნიშვნელოვანეს სიმბოლოს . 1994 წლიდან იგი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში .
დაარსება და ისტორიული კონტექსტი
გელათის მონასტრის დაარსება უშუალოდ უკავშირდება დავით აღმაშენებლის ეპოქას — საქართველოს პოლიტიკური , სამხედრო და კულტურული აღორძინების პერიოდს . მეფემ მონასტერი დააარსა არა მხოლოდ როგორც სულიერი ცენტრი , არამედ როგორც სამეფო საძვალე და მეცნიერების , განათლებისა და ფილოსოფიის კერა .
ინტერიერის დიზიანიდავით აღმაშენებელი თავის ანდერძში წერდა , რომ გელათი უნდა გამხდარიყო მისი და მისი შთამომავლების სამარხი . მონასტრის მშენებლობა მეფის სიცოცხლეში სრულად ვერ დასრულდა . მთავარი ტაძარი 1130 წელს აკურთხეს მისი ვაჟის , დემეტრე I – ის მეფობის დროს .
შუა საუკუნეებში გელათი იწოდებოდა “ მეორე იერუსალიმად “ და “ ახალ ათენად “ . აქ მოღვაწეობდნენ გამოჩენილი ქართველი მოაზროვნეები , მათ შორის იოანე პეტრიწი და არსენ იყალთოელი . გელათის აკადემია იყო ერთ – ერთი უმნიშვნელოვანესი საგანმანათლებლო ცენტრი შუა საუკუნეების კავკასიაში , სადაც ისწავლებოდა ფილოსოფია , თეოლოგია , რიტორიკა , ასტრონომია და სხვა დისციპლინები .
არქიტექტურული ანსამბლი
გელათის მონასტრული კომპლექსი მოიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან ნაგებობას , რომლებიც ერთიან არქიტექტურულ ანსამბლს ქმნის:
1 . ღვთისმშობლის მიძინების მთავარი ტაძარი
ეს არის კომპლექსის ცენტრალური და ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაგებობა . იგი ცენტრალურ – გუმბათოვანი , ჯვარ – გუმბათოვანი ტიპისაა . გუმბათი ეყრდნობა ორ ბოძსა და საკურთხევლის კედლებს . აღმოსავლეთით სამი წახნაგოვანი აფსიდი აქვს . ტაძარი მოპირკეთებულია ეკლარის თლილი ქვით . ფასადები დამუშავებულია დეკორატიული თაღედებით და თითქმის მოკლებულია ჩუქურთმებს , რაც დამახასიათებელია XII საუკუნის ქართული არქიტექტურისთვის .
ტაძრის ინტერიერში განსაკუთრებით გამოირჩევა XII საუკუნის მოზაიკა საკურთხევლის კონქში — ღვთისმშობელი ყრმით , ორივე მხრიდან მთავარანგელოზებით . ეს არის ერთ – ერთი საუკეთესოდ შემონახული შუა საუკუნეების მოზაიკა მთელ კავკასიასა და აღმოსავლეთ ანატოლიაში .
2 . წმინდა გიორგის ეკლესია
მთავარი ტაძრის აღმოსავლეთით მდებარეობს . იგი მთავარ ტაძარს გეგმითა და ფორმებით იმეორებს , თუმცა უფრო მცირე ზომისაა . შიგნით შემორჩენილია XVI საუკუნის მოხატულობა .
3 . წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
ორსართულიანი ნაგებობაა . ქვედა სართული თაღებითაა გახსნილი , ზედა კი ჯვარისებრი მოხაზულობის პატარა ეკლესიაა .
4 . სამრეკლო
XIII–XIV საუკუნეების ნაგებობაა . მისი ქვედა ნაწილი თაღებით გახსნილი ფანჩატურია და წყაროზეა დაშენებული .
5 . აკადემია
მართკუთხა დარბაზოვანი შენობა , რომელიც დავით აღმაშენებლის ეპოქაში აშენდა . დღეს ნაწილობრივ რეაბილიტირებულია . აქ ისწავლებოდა ფილოსოფია , თეოლოგია და სხვა მეცნიერებები .
6 . გალავანი და დავით აღმაშენებლის საფლავი
მონასტერი გარშემორტყმულია მაღალი ქვის გალავნით . მთავარ შესასვლელთან , სამხრეთის კარიბჭეში , მდებარეობს დავით აღმაშენებლის საფლავი . მეფემ თვითონ ითხოვა , რომ ყველა შემომსვლელი მის საფლავზე გადიოდეს — ეს თავმდაბლობის ღრმა გამოხატულება იყო .
მოხატულობა და ხელოვნება
გელათის მონასტერი გამორჩეულია არა მხოლოდ არქიტექტურით , არამედ ფერწერითაც . აქ შემორჩენილია XII–XVII საუკუნეების მოხატულობის უმდიდრესი ანსამბლი , მათ შორის მეფეების , დედოფლებისა და სასულიერო პირების 40 – ზე მეტი პორტრეტი . განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შვიდი მსოფლიო საეკლესიო კრების გამოსახულებები .
ისტორიული განსაცდელები და აღდგენა
1510 წელს მონასტერი ოსმალებმა გადაწვეს . შემდგომში იმერეთის მეფეებმა , განსაკუთრებით ბაგრატ III – მ და გიორგი II – მ , დიდი სამუშაოები ჩაატარეს მისი აღდგენისა და მოხატვის მიზნით . საბჭოთა პერიოდში მონასტერი დაიხურა , თუმცა 1988 წლიდან კვლავ ფუნქციონირებს .
ბოლო ათწლეულებში მიმდინარეობს მნიშვნელოვანი საკონსერვაციო და სარეაბილიტაციო სამუშაოები , რომლის მიზანია მოზაიკის , ფრესკებისა და არქიტექტურული სტრუქტურის შენარჩუნება .
მნიშვნელობა დღეს
გელათის მონასტერი დღესაც მოქმედი სულიერი ცენტრია და ამავდროულად ერთ – ერთი ყველაზე მონახულებადი ტურისტული ობიექტი საქართველოში . იგი წარმოადგენს ქართული იდენტობის , სახელმწიფოებრიობისა და კულტურული მემკვიდრეობის ძლიერ სიმბოლოს .
გელათი არ არის მხოლოდ ძეგლი — ის არის ცოცხალი მოწმობა იმისა , თუ როგორ შეუძლია სარწმუნოებას , მეცნიერებასა და ხელოვნებას ერთმანეთთან შერწყმა და ერის სულიერი და ინტელექტუალური აღმავლობის საფუძველი გახდეს .
გელათის მონასტერი დღემდე რჩება იმ ადგილად , სადაც ისტორია , ხელოვნება და სულიერება ერთმანეთს ხვდება — და სადაც ქართველი ერის ოქროს ხანა კვლავ ცოცხლობს ქვისა და ფერის ენით .
The post გელათის მონასტერი appeared first on Aid.ge.
