ზოდიაქოს ნიშნების მითოლოგიური წარმოშობა

კითხვის დრო: 6 წთ.

ზოდიაქოს ყოველი სიმბოლო შემთხვევით არ არის ცაზე მოხვედრილი. ვერძიც, კუროც, ლომიც — თითოეული მათგანი ბერძნული მითოლოგიის კონკრეტული ისტორიიდან მოდის, სადაც ღმერთები, გმირები და მოკვდავები ვარსკვლავებად იქცნენ. აი, რა დგას თითოეული ნიშნის უკან.

ვერძი — ოქროს საწმისის ვერძი

ვერძის სიმბოლო უკავშირდება ბერძნულ მითს ოქროსბეწვიან ვერძზე, რომელმაც გადაარჩინა ორი ბავშვი, ფრიქსე და ჰელე, მათი ბოროტი დედინაცვლისგან. ვერძმა ჰაერში გადაიყვანა ისინი, თუმცა ჰელე გზაში ზღვაში ჩავარდა (მისი სახელიდან მოდის სრუტის სახელწოდება — ჰელესპონტი). ფრიქსემ უსაფრთხოდ მიაღწია კოლხეთს (თანამედროვე დასავლეთ საქართველოს) და ვერძი მადლიერებისთვის ზევსს შესწირა — ხოლო მისი ოქროსფერი ტყავი, ცნობილი “ოქროს საწმისი”, მოგვიანებით იასონისა და არგონავტების თავგადასავლის მთავარ ობიექტად იქცა. ვერძის ტყავი ცაზე ავიდა, როგორც ვარსკვლავეთი.

კურო — ზევსი ხარის სახით

კურო წარმოადგენს ზევსს, რომელმაც თავი თეთრ ხარად აქცია, რომ მოეტაცა ფინიკიელი პრინცესა ევროპა. ხარი, თავისი სილამაზითა და სიმშვიდით, ევროპას ენდო — ის ზურგზე შეჯდა, რის შემდეგაც ზევსმა ზღვაში შეცურა და კუნძულ კრეტამდე მიიყვანა. ევროპას სახელი მოგვიანებით მთელ კონტინენტს დარჩა. ზევსმა, ხარის სახით გაწეული “დამსახურების” საპატივცემულოდ, ეს სახე ვარსკვლავეთში აღბეჭდა.

ტყუპები — კასტორი და პოლუქსი

ტყუპების სიმბოლო ორ ძმას, კასტორსა და პოლუქსს ეკუთვნის. მითის მიხედვით მათ ჰქონდათ საერთო დედა, მაგრამ განსხვავებული მამები — პოლუქსი უკვდავი იყო (ზევსის შვილი), კასტორი კი მოკვდავი. როცა კასტორი გარდაიცვალა, პოლუქსმა ზევსს სთხოვა, თავისი უკვდავება ძმასთან გაეყო, რომ არასდროს დაშორებოდნენ. ზევსმა ორივე ცაზე ავამაღლა, განუყოფელ წყვილად — აქედან მოდის ტყუპების მარადიული ერთობის სიმბოლიკა.

კირჩხიბი — ჰერაკლეს მოწინააღმდეგე

როცა ჰერაკლე იბრძოდა მრავალთავიან გველეშაპ ჰიდრასთან, ქალღმერთმა ჰერამ (რომელიც ჰერაკლეს არ უყვარდა) მის წინააღმდეგ გიგანტური კირჩხიბი გამოაგზავნა, რომ ფეხზე დაეკბინა და ბრძოლისგან გადაეტანინებინა ყურადღება. ჰერაკლემ კირჩხიბი დასრისა ერთი დარტყმით, მაგრამ ჰერამ, მისი ერთგულების საპატივცემულოდ, კირჩხიბი ვარსკვლავეთში აღამაღლა.

ლომი — ნემეის ლომი

ლომი წარმოადგენს ნემეის ურჩხულ ლომს, რომლის ტყავი ტყვიის ტყვიასაც კი ვერ იჭრიდა. ეს იყო ჰერაკლეს პირველი თორმეტი გმირობიდან — მან ლომი შემოახვია და გააშრო, შემდეგ მისივე ბრჭყალებით გაატყავა. ლომის ურღვევი ტყავი მოგვიანებით ჰერაკლეს ცნობილ სამოსად იქცა, ხოლო თავად ცხოველი ცაზე ავიდა, როგორც სიმტკიცისა და გამბედაობის სიმბოლო.

ქალწული — მართლმსაჯულების ქალღმერთი

ქალწულს ყველაზე ხშირად აიგივებენ ქალღმერთ ასტრეასთან — მართლმსაჯულების განსახიერებასთან, რომელიც ბერძნული მითოლოგიის “ოქროს ხანაში” ადამიანებთან ერთად ცხოვრობდა დედამიწაზე. როცა კაცობრიობა სულ უფრო ბოროტი და უსამართლო გახდა, ასტრეამ დედამიწა დატოვა და ცაზე ავიდა — მისი ხატება ქალწულის თანავარსკვლავედად იქცა, ხოლო ხელში დაჭერილი სასწორი ცალკე თანავარსკვლავედად (სასწორად) ჩამოყალიბდა.

სასწორი — თემისის სასწორი

სასწორი პირდაპირ უკავშირდება მართლმსაჯულებას და წონასწორობას — იგი ან ასტრეას სასწორს განასახიერებს, ან ქალღმერთ თემისისას, სამართლიანობის პერსონიფიკაციას. ეს არის ერთადერთი ზოდიაქოს ნიშანი, რომელიც ცოცხალ არსებას კი არა, საგანს წარმოადგენს — რაც თავისთავად მიანიშნებს ბალანსსა და ობიექტურობაზე.

მორიელი — ორიონის მკვლელი

მორიელის მითი ორიონთან, ცნობილ მონადირესთან არის დაკავშირებული. ორიონი იტრაბახებდა, რომ ის ნებისმიერ ცხოველზე უფრო ძლიერი მონადირე იყო — ეს განაწყენებული დედამიწის ქალღმერთმა (გაიამ) ან არტემისმა გიგანტური მორიელი გამოგზავნა, რომელმაც ორიონი დაანძღვა. ორივე — ორიონიც და მორიელიც — ცაზე ავიდნენ, თუმცა ისე მოთავსდნენ, რომ არასდროს ჩნდებიან ერთდროულად ცაზე, რადგან ორიონი მარადიულად გაურბის თავის მკვლელს.

მშვილდოსანი — კენტავრი ქირონი

მშვილდოსანს ხშირად ქირონთან აიგივებენ — კეთილ და ბრძენ კენტავრთან (ნახევრად ადამიანი, ნახევრად ცხენი), რომელიც სხვა კენტავრებისგან განსხვავებით სწავლისა და სამართლიანობის განსახიერება იყო. ის ბევრი ბერძენი გმირის (მათ შორის ჰერაკლესა და აქილევსის) მასწავლებელი იყო. შემთხვევითი, განუკურნებელი დაჭრის შემდეგ ქირონმა თავისი უკვდავება გმირ პრომეთეს გადასცა და ცაზე აღბეჭდილ იქნა, მშვილდოსნის სახით.

თხის რქა — პანი, რომელმაც ზღვაში გადახტა

თხის რქის უცნაური, ნახევრად თხის, ნახევრად თევზის ფორმა უკავშირდება ღმერთ პანს, რომელიც ბუნების, თხრილებისა და მწყემსების ღმერთი იყო. როცა გოლიათმა ურჩხულმა ტიფონმა ღმერთებს თავს დაესხა, პანმა შიშისგან ზღვაში გადახტომა სცადა, თუმცა ტრანსფორმაცია არასრულად შესრულდა — ზედა ნახევარი თხად დარჩა, ქვედა კი თევზად იქცა. ზევსმა ეს უცნაური, მაგრამ საინტერესო ფორმა ცაზე აღბეჭდა.

მერწყული — განიმედე, ღმერთების მეღვინე

მერწყული განასახიერებს განიმედეს — ულამაზეს ტროელ ჭაბუკს, რომელიც ზევსმა ოლიმპოზე აიყვანა, რომ ღმერთებისთვის ნექტარი და ამბროზია დაესხა. განიმედეს ხელში ყოველთვის ჭურჭელი ეჭირა, საიდანაც წყალი მოედინებოდა — ეს გახდა მერწყულის სიმბოლური გამოსახულების საფუძველი, ადამიანი, რომელიც ცაზე მარადიულად წყალს ღვრის.

თევზები — აფროდიტე და ეროსი, თევზებად გადაქცეულნი

თევზების მითი მოგვითხრობს, თუ როგორ გაექცნენ ქალღმერთი აფროდიტე და მისი შვილი ეროსი საშინელ ურჩხულ ტიფონს — მდინარეში გადახტნენ და თევზებად იქცნენ გადასარჩენად, ერთმანეთს თასმით შეკრული, რომ არასდროს დაშორებოდნენ. ეს არის ერთადერთი ამბავი, სადაც თავად სიყვარულის ქალღმერთი გახდა ზოდიაქოს ნიშნის მთავარი გმირი.