როგორ დავეხმაროთ ბავშვს ცხვირიდან სისხლდენის დროს? – ცხვირიდან სისხლდენა ბავშვებში: მიზეზები, პირველადი დახმარება და პრევენცია

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

ცხვირიდან სისხლდენა ბავშვთა ასაკში ხშირია, თუმცა მისი გავრცელების ზუსტი მაჩვენებელი დამოკიდებულია ასაკზე, კვლევის მეთოდსა და იმაზე, ითვლება თუ არა ერთჯერადი და განმეორებითი ეპიზოდები ცალ-ცალკე. კლინიკური წყაროების მიხედვით, ბავშვებში შემთხვევათა დიდი ნაწილი ცხვირის წინა ნაწილში მდებარე მცირე სისხლძარღვების დაზიანებას უკავშირდება და პირდაპირი ზეწოლით ჩერდება [1, 2].

ამასთან, ყველა შემთხვევა ერთნაირად არ უნდა შეფასდეს. ექიმთან კონსულტაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ სისხლდენა ხშირად მეორდება, ხანგრძლივია ან სხვა სისხლდენით გამოვლინებებთან ერთად ვითარდება. ასეთ ვითარებაში შესაძლოა საჭირო გახდეს სისხლის საერთო ანალიზი, თრომბოციტების რაოდენობისა და შედედების მაჩვენებლების შემოწმება. ეს კვლევები ყველა ბავშვს არ სჭირდება — მათი დანიშვნა კლინიკურ შეფასებას უნდა დაეფუძნოს [2].

ამერიკის პედიატრიის აკადემიის რეკომენდაციით, პირველადი დახმარების მთავარი პრინციპია ცხვირის რბილ ნაწილზე უწყვეტი ზეწოლა სულ მცირე 10 წუთის განმავლობაში. თუ სისხლდენა არ შეჩერდა, ზეწოლა უნდა განმეორდეს კიდევ 10 წუთით. ამ პერიოდში ცხვირის ხელის გაშვება და სისხლდენის ხშირი შემოწმება სასურველი არ არის, რადგან შეიძლება ახლად წარმოქმნილი თრომბი დაირღვეს [1].

მტკიცებულებები ასევე მიუთითებს, რომ ცხვირის ლორწოვანი გარსის გამოშრობის შემცირება და მისი განმეორებითი ტრავმის თავიდან აცილება შესაძლოა სისხლდენის ეპიზოდების სიხშირის შემცირებაში დაგვეხმაროს. თუმცა განმეორებითი სისხლდენის მიზეზის დადგენა მნიშვნელოვანია, რადგან მხოლოდ დამატენიანებელი საშუალებების გამოყენება ყველა შესაძლო მიზეზს ვერ აღმოფხვრის [1, 2].

საერთაშორისო გამოცდილება

ამერიკის პედიატრიის აკადემია მშობლებს ურჩევს, ბავშვის ცხვირიდან სისხლდენის დროს პირველ რიგში შეინარჩუნონ სიმშვიდე, ბავშვი დასვან და თავი ოდნავ წინ გადაახრევინონ. შემდეგ ცერა და საჩვენებელი თითებით მტკიცედ უნდა მოუჭირონ ცხვირის რბილ, ქვედა ნაწილს და ზეწოლა უწყვეტად შეინარჩუნონ 10 წუთის განმავლობაში. თუ სისხლდენა გაგრძელდა, პროცედურა კიდევ ერთხელ უნდა განმეორდეს [1].

დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის ეროვნული სამსახურის რეკომენდაციებიც მსგავს მიდგომას ემყარება: ადამიანი უნდა იჯდეს, წინ იყოს გადახრილი და ცხვირის რბილ ნაწილზე 10–15 წუთის განმავლობაში მუდმივი ზეწოლა ხორციელდებოდეს. თავის უკან გადახრა არ არის რეკომენდებული, რადგან სისხლი შეიძლება ყელში გადავიდეს და გულისრევა ან ღებინება გამოიწვიოს [3].

საერთაშორისო კლინიკური სახელმძღვანელოები ხაზს უსვამს, რომ განმეორებითი სისხლდენისას ექიმმა უნდა შეაფასოს როგორც ადგილობრივი მიზეზები, ისე სისხლის შედედებასთან დაკავშირებული შესაძლო პრობლემები. თუ სისხლდენა ძლიერი ან ხშირია, ან მისი წყარო დათვალიერებით ვერ დგინდება, შესაძლოა საჭირო გახდეს ყელ-ყურ-ცხვირის სპეციალისტის ჩართვა [2].

ამ რეკომენდაციების საერთო მიზანია ორი ამოცანის შესრულება: მარტივი შემთხვევების უსაფრთხოდ მართვა და იმ ნიშნების დროული ამოცნობა, რომლებიც გადაუდებელ ან დამატებით სამედიცინო შეფასებას მოითხოვს.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში მშობლებისთვის მნიშვნელოვანია, რომ ცხვირიდან სისხლდენის პირველადი დახმარების წესები ხელმისაწვდომი და მარტივად გასაგები იყოს როგორც ოჯახისთვის, ისე სკოლამდელი აღზრდისა და საგანმანათლებლო დაწესებულებების თანამშრომლებისთვის. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვებთან მომუშავე პირებმა იცოდნენ, რომ სისხლდენის დროს ბავშვის დაწვენა, თავის უკან გადახრა ან ცხვირის ხშირი გაშვება სწორი მიდგომა არ არის.

ოჯახში შესაძლებელია რამდენიმე მარტივი პრევენციული ღონისძიების გატარება: ოთახის ჰაერის სათანადო ტენიანობის შენარჩუნება, ცხვირის ფრთხილად მოხოცვა, ბავშვისთვის ცხვირის მოფხანის ჩვევის შეცვლაში დახმარება და ექიმის რჩევით ფიზიოლოგიური ხსნარის გამოყენება. მედიკამენტური ცხვირის წვეთები ან სპრეი ბავშვის ასაკისა და მდგომარეობის გათვალისწინებით უნდა შეირჩეს; მათი თვითნებური და ხანგრძლივი გამოყენება მიზანშეწონილი არ არის [1].

სამედიცინო კონსულტაცია საჭიროა, თუ სისხლდენა რეგულარულად მეორდება, ცხვირი მუდმივად გაჭედილია, გამონადენი ცალმხრივია და უსიამოვნო სუნი აქვს, ან ბავშვს სხვა ადგილებიდანაც მოსდის სისხლი. ასეთ შემთხვევებში პედიატრმა შეიძლება დანიშნოს დამატებითი გამოკვლევები ან ბავშვი შესაბამის სპეციალისტთან გადაამისამართოს [1, 2].

სანდო სამედიცინო ინფორმაციის გავრცელება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მნიშვნელოვანი ნაწილია. SheniEkimi.ge მკითხველს ჯანმრთელობის საკითხებზე მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის მიღებაში ეხმარება. სამედიცინო ხარისხის, პროფესიული სტანდარტებისა და სერტიფიკაციის საკითხებზე დამატებითი ინფორმაციისთვის შეიძლება სასარგებლო იყოს Certificate.ge, ხოლო აკადემიური და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თემებზე — PublicHealth.ge და Georgian Medical Journal.

მითები და რეალობა

მითი: სისხლდენის დროს ბავშვს თავი უკან უნდა გადავახრევინოთ.

რეალობა: თავი ოდნავ წინ უნდა იყოს გადახრილი. უკან გადახრისას სისხლი ყელში ჩაედინება, რაც გულისრევისა და ღებინების რისკს ზრდის [1, 3].

მითი: ცხვირის სისხლდენის შესაჩერებლად საჭიროა ნესტოებში ბამბის ან მარლის ჩატენვა.

რეალობა: პირველადი დახმარების ძირითადი მეთოდი ცხვირის რბილ ნაწილზე უწყვეტი ზეწოლაა. ნესტოებში ბამბის, ქაღალდის ან სხვა მასალის ჩატენვამ შეიძლება ლორწოვანი გარსი დამატებით დააზიანოს. სამედიცინო ტამპონირება საჭიროების შემთხვევაში სპეციალისტის მიერ ტარდება [1, 2].

მითი: თუ ბავშვს ცხვირიდან სისხლი მოსდის, ეს აუცილებლად მძიმე დაავადებაზე მიუთითებს.

რეალობა: ბავშვებში სისხლდენის უმეტესობა ადგილობრივ გაღიზიანებას, სიმშრალეს ან მცირე ტრავმას უკავშირდება. მიუხედავად ამისა, ხშირი, ხანგრძლივი ან სხვა სისხლდენით გამოვლინებებთან დაკავშირებული ეპიზოდები სამედიცინო შეფასებას საჭიროებს [1, 2].

მითი: თუ სისხლდენა ერთხელ შეწყდა, პრევენცია საჭირო აღარ არის.

რეალობა: ლორწოვანი გარსის სიმშრალისა და განმეორებითი ტრავმის შემცირება ხელახალი სისხლდენის რისკის შესამცირებლად მნიშვნელოვანია. თუ ეპიზოდები მეორდება, საჭიროა შესაძლო გამომწვევი მიზეზების შეფასებაც [1].

ხშირად დასმული კითხვები

რა უნდა გავაკეთოთ პირველ რიგში, თუ ბავშვს ცხვირიდან სისხლი წამოუვიდა?

დასვით ბავშვი, თავი ოდნავ წინ გადაახრევინეთ და ცერა და საჩვენებელი თითებით მოუჭირეთ ცხვირის რბილ ნაწილს. ზეწოლა უწყვეტად შეინარჩუნეთ 10 წუთის განმავლობაში, ცხვირის შესამოწმებლად ხელის გაშვების გარეშე [1].

რამდენ ხანს უნდა მოვუჭიროთ ცხვირს?

პირველად — 10 წუთი უწყვეტად. თუ სისხლდენა არ შეჩერდა, ზეწოლა კიდევ 10 წუთით გაიმეორეთ. თუ სისხლდენა კვლავ გრძელდება, საჭიროა დაუყოვნებლივი სამედიცინო შეფასება [1].

როდის უნდა გამოვიძახოთ სასწრაფო დახმარება?

თუ სისხლდენა ძლიერია, ბავშვი ფერმკრთალია, ცივი ოფლი ასხამს, გონებას კარგავს, უჩვეულოდ მოდუნებულია ან სუნთქვა უჭირს, გამოიძახეთ სასწრაფო სამედიცინო დახმარება. ასევე გადაუდებელი შეფასებაა საჭირო თავის ან სახის მნიშვნელოვანი ტრავმის შემდეგ დაწყებული სისხლდენისას [1, 3].

როდის უნდა მივმართოთ პედიატრს, თუ სისხლდენა შეჩერდა?

თუ სისხლდენა ხშირად მეორდება, ბავშვს ცხვირი ქრონიკულად აქვს გაჭედილი, აქვს უჩვეულო სისხლჩაქცევები ან ღრძილებიდან სისხლდენა, პედიატრის კონსულტაცია აუცილებელია. ექიმი გადაწყვეტს, საჭიროა თუ არა ლაბორატორიული კვლევა ან სპეციალისტთან მიმართვა [1, 2].

შეიძლება თუ არა ოთახის დამატენიანებლის გამოყენება?

დიახ, თუ ოთახში ჰაერი მშრალია, დამატენიანებელი შეიძლება სასარგებლო იყოს. საჭიროა მისი რეგულარული გაწმენდა და მოვლის ინსტრუქციის დაცვა. ცხვირის ფიზიოლოგიური ხსნარი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ექიმის ან ფარმაცევტის რჩევით, ბავშვის ასაკისა და მდგომარეობის გათვალისწინებით [1].

უნდა მივცეთ თუ არა ბავშვს წამალი სისხლდენის შესაჩერებლად?

თვითნებურად წამლის მიცემა არ არის რეკომენდებული. სისხლდენის პირველადი მართვის საფუძველია სწორი პოზიცია და ცხვირის რბილ ნაწილზე უწყვეტი ზეწოლა. მედიკამენტების საჭიროება ექიმმა უნდა განსაზღვროს.