Freedom House-ის ერთ-ერთი დირექტორი ტრამპს მოუწოდებს, არ გადატვირთოს “ოცნებასთან” ურთიერთობა, პატიმრების გამოშვების გარეშე

“აშშ-საქართველოს ურთიერთობების ნორმალიზება არ უნდა მოხდეს მანამ, სანამ საქართველოს ხელისუფლება არ გაათავისუფლებს მათ, ვინც დაკავებულია ან დაპატიმრებულია ფუნდამენტური თავისუფლებების განხორციელების გამო”, – ნათქვამია სტატიაში, რომელსაც აქვეყნებს ქეით ლაროკი Freedom House-ის პოლიტიკისა და ადვოკატირების დირექტორი.

ნეტგაზეთი გთავაზობთ ამ სტატიის თარგმანს.

ბოლო თვეების განმავლობაში საქართველოს ოფიციალურმა პირებმა გამოხატეს სურვილი ტრამპის ადმინისტრაციასთან ურთიერთობების გაუმჯობესების თაობაზე. „ქართული ოცნების“ მთავრობის წევრები მიუთითებდნენ განახლებულ დიპლომატიურ კონტაქტებსა და კომერციულ ინიციატივებზე — მათ შორის, თბილისში 70-სართულიანი „ტრამპ თაუერის“ მშენებლობის გეგმებზე — როგორც ნიშნებზე იმისა, რომ ვაშინგტონთან ურთიერთობები რამდენიმეწლიანი დაძაბულობის შემდეგ შესაძლოა უმჯობესდებოდეს.

მაგრამ, მაშინ როცა „ქართული ოცნება“ აშშ-სთან ურთიერთობების აღდგენაზე მუშაობს, მათ გააფართოვეს კავშირები ჩინელებთან, მათ შორის 2023 წლის სტრატეგიული პარტნიორობის გზით; მათ სცადეს უფრო მჭიდრო თანამშრომლობა ირანის რეჟიმთან, მათ შორის ირანის სახელმწიფო ცერემონიებზე საქართველოს მაღალი დონის წარმომადგენლების დასწრებით, და დაკავშირებულნი იყვნენ ირანის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების გვერდის ავლის სქემებთან; ისინი ასევე მოექცნენ დაკვირვების ქვეშ რუსეთის ხელისუფლებასთან დაკავშირებული სანქციების გვერდის ავლის პროცესში მთავრობის როლის გამო.

ქვეყნის შიგნით, „ქართულმა ოცნებამ“ დაიწყო განსხვავებული აზრის ფართომასშტაბიანი დევნა, რაც განპირობებული იყო რეპრესიული კანონების მიღებითა და 2024 წლის გადაწყვეტილებით ევროკავშირთან (EU) მოლაპარაკებების შეჩერების შესახებ, რამაც უგულებელყო მოქალაქეების აბსოლუტური მხარდაჭერა ევროინტეგრაციისა და დემოკრატიულ პარტნიორებთან მჭიდრო კავშირების მიმართ. „ქართულმა ოცნებამ“ ასევე სცადა ევროატლანტიკური ინტეგრაციის წარმოჩენა როგორც არასტაბილურობისა და კონფლიქტის წყაროდ, ნაცვლად იმისა, რომ იგი ყოფილიყო საქართველოს გრძელვადიანი უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის გარანტი. ჟურნალისტები, პოლიტიკური ოპონენტები, სტუდენტები, ხელოვანები და რიგითი მოქალაქეები დააპატიმრეს, ხოლო ხელისუფლებამ მიიღო კანონები, რომლებიც მიზნად ისახავს თავისუფალი გამოხატვის შეზღუდვას.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა აღნიშნა, რომ საპარლამენტო არჩევნები, რომელიც წინ უძღოდა ევროკავშირის შესახებ გადაწყვეტილებას, ხასიათდებოდა ამომრჩეველთა მოსყიდვითა და დაშინებით. Freedom House-ის ანგარიშში „თავისუფლება მსოფლიოში“ საქართველო შეფასებულია როგორც „ნაწილობრივ თავისუფალი“; მისი რეიტინგი 2026 წლის გამოცემაში 51 ქულამდე დაეცა, მან მხოლოდ ბოლო ორი წლის განმავლობაში 7 ქულა დაკარგა.

ამერიკის შეერთებული შტატების სტრატეგიულ ინტერესებში შედის, თავიდან აიცილოს საქართველოს შემდგომი დაახლოება აშშ-ის მოწინააღმდეგეებთან. ვაშინგტონს უნდა სურდეს საქართველოს შენარჩუნება დემოკრატიულ, ევროატლანტიკურ თანამეგობრობაში, რადგან საქართველოს ტრაექტორია ჩამოაყალიბებს გავლენის ბალანსს დემოკრატიულ და ავტორიტარულ ძალებს შორის ამ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან რეგიონში. თუმცა, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ შეერთებულმა შტატებმა ურთიერთობების ნორმალიზება „ქართული ოცნების“ პირობებით უნდა მოახდინოს. ტრამპის ადმინისტრაციამ, ამის ნაცვლად, საქართველოს პოლიტიკური პატიმრების გათავისუფლება უნდა განიხილოს, როგორც მკაფიო პირველი ტესტი იმისა, არის თუ არა „ქართული ოცნება“ ნამდვილად მზად ისეთი შეთანხმებების დასადებად, რომლებსაც შეუძლიათ ამერიკის შეერთებულ შტატებთან ურთიერთობების გაუმჯობესება.

დაპატიმრებულნი აზრის გამოთქმისთვის

ტრამპის ადმინისტრაციამ უკვე აჩვენა, რომ ხანგრძლივ ზეწოლასა და მაღალი დონის დიპლომატიას შეუძლია პოლიტიკური პატიმრების გათავისუფლების უზრუნველყოფა. სპეციალური წარმომადგენლის, ჯონ ქოულის ძალისხმევით, ბოლო თვეების განმავლობაში ბელარუსის ციხეებიდან ასობით პატიმარი გათავისუფლდა. საქართველოს პოლიტიკური პატიმრები მსგავს ყურადღებას იმსახურებენ.

პოლიტიკური პატიმრობის ზოგიერთი ყველაზე ემბლემური შემთხვევა თვალსაჩინოს ხდის „ქართული ოცნების“ რეპრესიების მასშტაბებს:

მზია ამაღლობელი

მზია ამაღლობელი – ჟურნალისტი და დამოუკიდებელი გამოცემების, „ბათუმელებისა“ და „ნეტგაზეთის“ დამფუძნებელი, ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე საერთაშორისოდ აღიარებული დაკავებულია. ეს ორი გამოცემა, სხვა საკითხებთან ერთად, ცნობილი იყო 2024 წლის არჩევნებში მმართველი პარტიის მიერ ჩადენილი დარღვევების მხილებით, ხოლო მისი დაკავება 2025 წლის იანვრიდან არაპროპორციული ბრალდებებით, საქართველოს ჟურნალისტებს აძლევს სიგნალს, რომ ფაქტების გაშუქებას სერიოზული რისკი ახლავს.

ზვიად ცეცხლაძე – ახალგაზრდა აქტივისტი, ის დაკავშირებული იყო პროევროპულ დემონსტრაციებთან, რომლებიც ევროკავშირთან მოლაპარაკებების შეჩერების შემდეგ დაიწყო. იგი დააკავეს 2024 წლის დეკემბერში პროტესტის დროს; ის კვლავ თბილისის ციხეში რჩება და სტუდენტური და ახალგაზრდული აქტივიზმის წინააღმდეგ მთავრობის რეპრესიების სიმბოლოდ იქცა.

ზვიად ცეცხლაძე

რეპრესიები ტრადიციული პოლიტიკური აქტორების ფარგლებს გარეთაც გავრცელდა. ცნობილი ქართველი მსახიობი ანდრო ჭიჭინაძე და საერთაშორისოდ აღიარებული ოპერის მომღერალი პაატა ბურჭულაძე, რომელიც ხშირად მღეროდა დემონსტრაციებზე, ორივე დააპატიმრეს საპროტესტო აქტივობების გამო მიმდინარე მზარდი რეპრესიების ფონზე. ოპოზიციონერი ფიგურები, მათ შორის გიორგი ვაშაძე, ზურაბ ჯაფარიძე, ნიკა მელია და ელენე ხოშტარია — ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი და ოთხი შვილის დედა — ასევე დადგნენ დაკავების ან სისხლისსამართლებრივი დევნის წინაშე.

ეს შემთხვევები ასახავს უფრო ფართო ტენდენციას, როდესაც სახელმწიფო ინსტიტუტები, მათ შორის სასამართლო და პროკურატურის სისტემა, სულ უფრო მეტად გამოიყენება განსხვავებული აზრის გამოთქმის ფასის გასაზრდელად და საქართველოს დემოკრატიული ოპოზიციის დასასუსტებლად. დამოუკიდებელმა მონიტორინგის ორგანიზაციებმა დოკუმენტურად დააფიქსირეს სისტემური სასამართლო მიკერძოებულობა, წინასწარი პატიმრობის გადაჭარბებული გამოყენება და პოლიტიკურად მოტივირებული დევნა, რომელიც დაკავშირებულია მშვიდობიან საპროტესტო აქტივობასთან.

რამდენიმე წელიწადში პოლიტიკურად მოტივირებული დაკავებების რიცხვი მკვეთრად გაიზარდა. 2024 წლამდე არსებულ მხოლოდ რამდენიმე იზოლირებულ შემთხვევასთან შედარებით, ამჟამად თავისუფლება აღკვეთილი აქვს 113 პირს იმ საქმეებში, რომლებიც ფართოდ განიხილება როგორც პოლიტიკურად მოტივირებული, ქართველი უფლებადამცველების ინფორმაციით; 58 ამჟამად იხდის სასჯელს, ხოლო დამატებით 55 წინასწარ პატიმრობაში იმყოფება.

გზა თავისუფლებისკენ

ტრამპის ადმინისტრაციის ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგია იძლევა მკაფიო საფუძველს იმისათვის, რომ პოლიტიკური პატიმრების გათავისუფლება ნებისმიერი ურთიერთობების გადატვირთვის ცენტრალურ საკითხად იქცეს. მასში დადასტურებულია, რომ ამერიკელების „სიტყვის თავისუფლების, რელიგიისა და სინდისის თავისუფლების უფლებები, ისევე როგორც ჩვენი საერთო მთავრობის არჩევისა და მართვის უფლება, არის ძირითადი უფლებები, რომლებიც არასოდეს უნდა დაირღვეს“ და დასძენს, რომ შეერთებული შტატები ზეწოლას მოახდენს იმ ქვეყნებზე, რომლებიც „იზიარებენ, ან ამბობენ, რომ იზიარებენ“ ამ პრინციპებს, რათა დაიცვან ისინი „სიტყვასიტყვით და სულისკვეთებით“. საქართველოს მთავრობა აცხადებს, რომ იზიარებს ამ პრინციპებს, მაგრამ მისი დამოკიდებულება პოლიტიკური პატიმრების მიმართ არის ყველაზე მკაფიო ტესტი იმისა, აქვს თუ არა ამ განცხადებას რაიმე აზრი.

შეერთებულმა შტატებმა არ უნდა მოახდინოს რეპრესიების ნორმალიზება საქართველოში მხოლოდ იმიტომ, რომ „ქართულმა ოცნებამ“ გადაწყვიტა ვაშინგტონთან უფრო თბილი ურთიერთობების დამყარება დიპლომატიური ძალისხმევისა და ბიზნესგარიგებების გზით. თუ მმართველ პარტიას სურს უფრო მჭიდრო კავშირები შეერთებულ შტატებთან, ვაშინგტონმა უფრო ღრმა ჩართულობის სანაცვლოდ უნდა მოითხოვოს კონკრეტული ნაბიჯები დემოკრატიული უკუსვლის შესაჩერებლად — მათ შორის:

• პოლიტიკური პლურალიზმის აღდგენა
• სამოქალაქო საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი მედიის დაცვა
• თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების უზრუნველყოფა

ეს რეფორმები აუცილებელია საქართველოს ევროატლანტიკურ თანამეგობრობაში შესანარჩუნებლად და ავტორიტარული ძალებისკენ შემდგომი გადახრის თავიდან ასაცილებლად, რომელთა ინტერესებიც ეწინააღმდეგება თავისუფალ საზოგადოებებს. პოლიტიკური პატიმრების გათავისუფლება უნდა განიხილებოდეს როგორც მინიმალური ნიშნული და არა როგორც საბოლოო.

სანამ „ქართული ოცნება“ აგრძელებს საკუთარი მოქალაქეების რეპრესიებს, დემოკრატიული ინსტიტუტების დასუსტებასა და აშშ-ის მოწინააღმდეგეებთან კავშირების გაღრმავებას, შეერთებულმა შტატებმა და მისმა დემოკრატიულმა პარტნიორებმა უნდა გააგრძელონ პასუხისმგებელი პირებისთვის საფასურის დაკისრება. ეს მოიცავს ხანგრძლივ სანქციებს, სავიზო აკრძალვებსა და მიზანმიმართულ ზომებს „ქართული ოცნების“ იმ ოფიციალური პირების, მოსამართლეების, პროკურორებისა და ხელშემწყობების წინააღმდეგ, რომლებიც მონაწილეობენ დემოკრატიულ უკუსვლასა და პოლიტიკურად მოტივირებულ რეპრესიებში.

საქართველოს მოსახლეობა კვლავ აბსოლუტურ მხარდაჭერას უცხადებს დემოკრატიასა და ევროატლანტიკურ ინტეგრაციას. აშშ-ის პოლიტიკა უნდა ასახავდეს სოლიდარობას ამ მისწრაფებების მიმართ და არა მთავრობის დაჩქარებული ავტორიტარული ტრაექტორიის მიღებას.