odishinews საერთაშორისო 
ნეპალ-ტიბეტის საზღვარზე მომხდარი კატასტროფის მასშტაბი იზრდება. ბოლო მონაცემებით, მხოლოდ ნეპალში 469 ადამიანის დაღუპვაა დადასტურებული, ნეპალსა და ტიბეტში კი თითქმის 1 000 ადამიანს კვლავ ეძებენ. მაშველები ახლა კიდევ ერთი საფრთხის წინაშე დგანან — ნაშალით გადაკეტილ მდინარეებზე წარმოქმნილი ბუნებრივი ტბების გარღვევამ შესაძლოა ახალი დამანგრეველი ტალღა წარმოქმნას.
26 აგვისტოს დილით ჰიმალაის მთებში დაწყებულმა სტიქიამ რამდენიმე საათში შეცვალა ნეპალ-ტიბეტის სასაზღვრო რეგიონის მთელი ლანდშაფტი. წყლის, ყინულის, კლდეებისა და ტალახის უზარმაზარმა მასამ გზად დასახლებები, ხიდები, გზები, ჰიდროელექტროსადგურები და სასაზღვრო ინფრასტრუქტურა გაანადგურა.
Reuters-ის 28 აგვისტოს მონაცემებით, ნეპალში დაღუპულთა რაოდენობამ 469-ს მიაღწია. დაკარგულთა შორის სულ მცირე 540 უცხოელია. ვერტმფრენები მოწყვეტილ დასახლებებში საკვებსა და პირველადი საჭიროების ნივთებს აგზავნიან, ხოლო მაშველები მძიმე ტექნიკითა და სპეციალურად გაწვრთნილი ძაღლებით ტალახისა და ნანგრევების ქვეშ ადამიანებს ეძებენ.
მიწისძვრა, რომელიც მიწისძვრა არ ყოფილა
კატასტროფის პირველ საათებში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ჰიმალაის რეგიონში 4,4 მაგნიტუდის მიწისძვრა მოხდა. გაჩნდა ბუნებრივი ვარაუდიც, რომ შედარებით სუსტმა ბიძგმა არასტაბილური მყინვარის ან მთის ფერდობის ჩამოშლა გამოიწვია.
შემდგომმა კვლევამ მოვლენების ეს ვერსია მნიშვნელოვნად შეცვალა.
აშშ-ის გეოლოგიურმა სამსახურმა — USGS-მა — სეისმური მონაცემები ხელახლა გააანალიზა და დაასკვნა, რომ მიწისძვრა საერთოდ არ მომხდარა.
სეისმოგრაფების მიერ დაფიქსირებული ძლიერი სიგნალი თავად მყინვარისა და კლდოვანი მასის გიგანტური ჩამოშლის შედეგი იყო. ჩამოშლის ძალა იმდენად დიდი აღმოჩნდა, რომ სეისმურ ქსელში დაახლოებით 5,2 მაგნიტუდის მოვლენის ეკვივალენტად დაფიქსირდა.
მთის ნაწილი ყინულთან ერთად მოწყდა
მეცნიერების წინასწარი ანალიზით, საქმე მხოლოდ მყინვარის ნაწილის ჩამოტეხვას არ ეხებოდა.
სატელიტური გამოსახულებები მიუთითებს, რომ მაღალმთიან ზონაში მოწყდა ყინულისა და კლდოვანი მასის უზარმაზარი ნაწილი. ის დაახლოებით 5 200 მეტრის სიმაღლიდან დაეშვა და დაახლოებით 1 200 მეტრით ქვემოთ, ხეობაში ჩავარდა.
ყინულისა და კლდის ზვავი მდინარე ლჰენდეში ჩავარდა, ნეპალ-ჩინეთის სასაზღვრო გადასასვლელიდან დაახლოებით 20 კილომეტრში.
აქედან დაიწყო კატასტროფის მეორე და ყველაზე დამანგრეველი ეტაპი.
ჩამოშლილმა მასამ მდინარე დროებით გადაკეტა — წარმოიქმნა ბუნებრივი კაშხალი. მის უკან წყალი დაგროვდა, შემდეგ კი ნაშალის ჯებირი გაირღვა.
ხეობისკენ დაიძრა უკვე არა ჩვეულებრივი წყალდიდობა, არამედ წყლის, ყინულის, ტალახის, უზარმაზარი ლოდებისა და სხვა ნაშალის ერთიანი მასა.
მდინარემ ნახევარ საათში ცხრა მეტრით მოიმატა
სტიქიის სისწრაფეს კარგად აჩვენებს ჰიდროლოგიური სადგურების მონაცემები.
ტრიშულის მდინარის დონემ ცალკეულ მონაკვეთებზე სულ 30 წუთში 7-9 მეტრით მოიმატა. რამდენიმე მონიტორინგის სადგური თავად ნაკადმა გაანადგურა ან დააზიანა.
ეს გარემოება ხსნის ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე კითხვასაც — რატომ ვერ მოასწრეს ადამიანების გაფრთხილება და ევაკუაცია?
მსგავსი სტიქია ჩვეულებრივი წყალდიდობისგან რადიკალურად განსხვავდება. მდინარე ნელ-ნელა არ ადიდებულა. მთაში დაწყებული პროცესი ვიწრო ხეობამ ერთ უზარმაზარ ნაკადად შეკრიბა და დასახლებებისკენ მიმართა.
ადამიანებს რეაგირებისთვის ზოგ შემთხვევაში შესაძლოა მხოლოდ წუთები ჰქონოდათ.
სასაზღვრო პუნქტი, გზები და ხიდები გაქრა
სტიქიის მიერ დატოვებულ კადრებზე ზოგიერთ ადგილზე ძნელი წარმოსადგენია, რომ რამდენიმე დღის წინ იქ შენობები და გზები არსებობდა.
განსაკუთრებით მძიმედ დაზარალდა ნეპალის რასუვას რაიონი. წყლისა და ნაშალის მასამ ლჰენდე-ბჰოტეკოში-ტრიშულის მდინარეთა სისტემას გაუყვა.
განადგურებულია სასაზღვრო ინფრასტრუქტურა, ჰიდროენერგეტიკული ობიექტები და დასახლებები. წინასწარი მონაცემებით, სტიქიამ 19 ხიდი და დაახლოებით 40 კილომეტრი გზა გაანადგურა ან მძიმედ დააზიანა. დაზიანებულია კატმანდუსა და ლჰასას დამაკავშირებელი მარშრუტიც, რომელსაც ტურისტები და მომლოცველები აქტიურად იყენებენ.
ტიბეტის გირონგის სასაზღვრო პუნქტის მიმდებარე ტერიტორიაზე ტალახისა და ნაშალის ფენის საშუალო სისქემ დაახლოებით მეტრ-ნახევარს მიაღწია, ზოგიერთ გზაზე კი ორ მეტრს გადააჭარბა.
დაკარგულთა შორის ასობით უცხოელია
კატასტროფა ტურისტულ რეგიონსაც შეეხო. Reuters-ის ბოლო მონაცემებით, დაკარგულად მიჩნეულთა შორის სულ მცირე 540 უცხო ქვეყნის მოქალაქეა.
თუმცა „დაკარგული“ ამ ეტაპზე აუცილებლად დაღუპულს არ ნიშნავს. მთიან რეგიონში გზების, ხიდების, ელექტროენერგიისა და მობილური კავშირის განადგურების შემდეგ ასობით ადამიანის ადგილსამყოფელის დადგენა შეუძლებელი გახდა.
ზოგი მათგანი შესაძლოა უსაფრთხო ადგილას იყოს, მაგრამ გარესამყაროსთან კავშირი არ ჰქონდეს. სწორედ ამიტომ დაკარგულთა საერთო რაოდენობა და მსხვერპლის მონაცემები სამაშველო სამუშაოების მიმდინარეობისას კვლავ შეიცვლება.
საფრთხე ჯერ არ დასრულებულა
სტიქიის შემდეგ ახლა ხელისუფლებას ახალი პრობლემა აქვს.
პირველი კატასტროფული ნაკადის მიერ ჩამოტანილმა ყინულმა, კლდემ და ნაშალმა მდინარეები რამდენიმე ადგილზე ისევ გადაკეტა და ახალი ბუნებრივი ტბები შექმნა.
ნეპალის კატასტროფების მართვის სამსახური ერთ-ერთი ასეთი დაგუბებული წყალსატევის მდგომარეობას აკვირდება — წყლის დონე იზრდება და არსებობს ბუნებრივი ჯებირის გარღვევის საფრთხე.
მსგავსი მდგომარეობაა ტიბეტის მხარესაც.
ამიტომ სამაშველო ოპერაციასთან ერთად სპეციალისტები ახლა ცდილობენ დაადგინონ, რამდენად მდგრადია ახლად წარმოქმნილი ბუნებრივი კაშხლები და შეიძლება თუ არა მათმა გარღვევამ ხეობებში მეორე დამანგრეველი ტალღა გაუშვას.
რატომ ხდება ასეთი რამ ჰიმალაიში
უშუალოდ რამ გამოიწვია მყინვარისა და კლდოვანი ფერდობის ჩამოშლა, მეცნიერებს საბოლოოდ ჯერ არ დაუდგენიათ.
თუმცა სპეციალისტები დიდი ხანია აფრთხილებენ, რომ ჰიმალაის მაღალმთიანეთში ტემპერატურის ზრდა მყინვარების დნობასთან ერთად მუდმივად გაყინული ქანების — პერმაფროსტის — სტაბილურობასაც ამცირებს.
როდესაც ყინული, რომელიც კლდის ნაპრალებსა და მთის მასივს ერთგვარად აკავებდა, დნება, ფერდობი უფრო არასტაბილური ხდება.
Reuters-ის მიერ გამოკითხული მეცნიერები სწორედ ამაზე მიუთითებენ: კლიმატის ცვლილება მაღალმთიან რეგიონებში ქმნის პირობებს, რომლებიც ყინულისა და კლდოვანი მასების დესტაბილიზაციის რისკს ზრდის. თუმცა ამ კონკრეტული კატასტროფის უშუალო მიზეზად კლიმატის ცვლილების გამოცხადება მეცნიერებს ჯერ ნაადრევად მიაჩნიათ.
ერთი რამ უკვე ნათელია: ნეპალ-ტიბეტის საზღვარზე მომხდარი კატასტროფა უბრალო წყალდიდობა არ ყოფილა.
მაღალ მთაში ჩამოიშალა ყინულისა და კლდის უზარმაზარი მასა, რომელმაც მდინარე გადაკეტა; ბუნებრივი ჯებირის გარღვევის შემდეგ კი ხეობებში დაიძრა წყლის, ტალახის, ყინულისა და ქვების დამანგრეველი ნაკადი.
რამდენიმე წუთში მთის მდინარემ დაიბრუნა ყველაფერი, რაც ადამიანს მის კალაპოტსა და ჭალაში თავის ტერიტორიად მიაჩნდა.
–
მასალა მომზადებულია Reuters-ის, Associated Press-ის, BBC-ის, CNN-ისა და WION-ის ბოლო ცნობებისა და მათ მიერ მოყვანილი სამეცნიერო მონაცემების შეჯერებით.
