რა იწვევს ქრონიკულ მენჯის ტკივილს და როგორ ხდება დიაგნოსტიკა და მკურნალობა? – ტკივილი მუცლის ქვედა ნაწილსა და ზურგში, დეპრესიულობა, ძილიანობა

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

მენჯის ქრონიკული ტკივილი ქალებში ხშირი, მრავალმიზეზიანი და ზოგჯერ რთულად დიაგნოსტირებადი პრობლემაა. მისი გამომწვევი შეიძლება იყოს გინეკოლოგიური, უროლოგიური, ნაწლავური, კუნთოვანი ან ნერვული სისტემის დაავადება. ერთ-ერთი ნაკლებად ცნობილი მიზეზია მენჯის სისხლძარღვებში სისხლის მიმოქცევის დარღვევა — მდგომარეობა, რომელსაც მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომს უწოდებენ. თანამედროვე სამედიცინო ლიტერატურაში მას ხშირად მენჯის ვენურ უკმარისობასაც უკავშირებენ. [1,2]

ამ მდგომარეობის დროს მენჯის ღრმა ვენებში, მათ შორის საკვერცხეების ვენებში, შეიძლება განვითარდეს სისხლის უკუდინება, ვენების გაფართოება და ვენური წნევის მატება. შედეგად, ზოგიერთ ქალს უვითარდება ხანგრძლივი, ყრუ ან ქაჩვითი ტკივილი, რომელიც ხშირად ძლიერდება ხანგრძლივი დგომისას, ფიზიკური დატვირთვისას, მენსტრუაციის წინ ან სქესობრივი კავშირის დროს. [2,3]

მნიშვნელოვანია ერთი გარემოების ხაზგასმა: მხოლოდ მენჯის ვენების გაფართოება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ადამიანს მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომი აქვს. გაფართოებული მენჯის ვენები ზოგჯერ უსიმპტომო ქალებშიც გვხვდება. ამიტომ დიაგნოზი უნდა ეფუძნებოდეს სიმპტომების, სამედიცინო ისტორიისა და შესაბამისი გამოსახულებითი კვლევების ერთობლიობას. [4]

პრობლემის აღწერა

მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომი უმთავრესად რეპროდუქციული ასაკის ქალებში გვხვდება და დაკავშირებულია მენჯის ვენურ სისტემაში სისხლის ნაკადის დარღვევასთან. ყველაზე ხშირად საუბარია საკვერცხის ან სხვა მენჯის ვენებიდან სისხლის უკუდინებაზე, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში პრობლემა შეიძლება ვენური სისხლის გადინების მექანიკურ შეფერხებასაც უკავშირდებოდეს. [2,5]

ნორმალურ პირობებში ვენური სარქვლები ხელს უწყობს სისხლის ერთი მიმართულებით მოძრაობას. როდესაც ვენური სარქველების ფუნქცია დარღვეულია, სისხლის ნაწილი უკუმიმართულებით მიედინება. შედეგად ვენაში იზრდება სისხლის მოცულობა და წნევა, რაც მისი გაფართოების მიზეზი შეიძლება გახდეს.

მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომის განვითარების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად ორსულობა განიხილება. ორსულობის დროს იზრდება სისხლის მიმოქცევის მოცულობა, იცვლება ჰორმონული ფონი და მენჯის ვენურ სისტემაზე დამატებითი დატვირთვა ჩნდება. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სინდრომი მხოლოდ ნამშობიარებ ქალებს ემართებათ — მდგომარეობა შეიძლება ორსულობის ისტორიის გარეშეც განვითარდეს. [3,6]

პრობლემის მნიშვნელობას ისიც ზრდის, რომ მენჯის ღრმა ვენების ცვლილებები გარედან ხშირად არ ჩანს. ზოგიერთ ქალს შეიძლება ჰქონდეს მხოლოდ ქრონიკული ტკივილი, მაშინ როცა სხვებთან ვულვის, შორისის ან საშოს მიდამოს ზედაპირული ვენების გაგანიერებაც შეინიშნება.

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომის ძირითადი მექანიზმი დაკავშირებულია მენჯის ვენურ სისხლის მიმოქცევასთან. როდესაც ვენური სისხლი სათანადოდ ვერ ბრუნდება გულის მიმართულებით, ან ვითარდება უკუდინება, მენჯის ვენებში სისხლის დაგროვება და მათი გაფართოება შეიძლება მოხდეს.

ამ პროცესს შეუძლია გამოიწვიოს მენჯის ქსოვილებში ვენური წნევის მატება. სწორედ ამიტომ სიმპტომები ხშირად ძლიერდება იმ სიტუაციებში, როდესაც მუცლის ღრუში წნევა იმატებს ან ადამიანი ხანგრძლივად ვერტიკალურ მდგომარეობაში იმყოფება. [2,5]

კლინიკურად დამახასიათებელია მენჯის ღრმა, ყრუ ან ქაჩვითი ტკივილი, რომელიც ექვს თვეზე მეტხანს გრძელდება. ტკივილი შეიძლება დღის ბოლოს უფრო ინტენსიური გახდეს და შემცირდეს წოლისას. ზოგიერთ პაციენტს ტკივილი უმძაფრდება სიარულის, ვარჯიშის, მძიმე ნივთის აწევის ან მუცლის კუნთების დაძაბვის დროს.

შესაძლოა გამოვლინდეს:

• მენჯის ან მუცლის ქვედა ნაწილის ქრონიკული ტკივილი;
• ტკივილის გაძლიერება ხანგრძლივი დგომისას;
• ტკივილი სქესობრივი კავშირის დროს ან მის შემდეგ;
• მენსტრუაციის წინ ან პერიოდში ტკივილის გაძლიერება;
• საშოს ან გარეთა სასქესო ორგანოების ვენების გაგანიერება;
• შორისის მიდამოს ვენების ვარიკოზული ცვლილებები;
• წელის ტკივილი;
• შარდვის გახშირება ან შარდის ბუშტის გაღიზიანების მსგავსი ჩივილები.

თუმცა ეს სიმპტომები სპეციფიკური არ არის. მსგავსი ჩივილები შეიძლება ჰქონდეს ენდომეტრიოზის, საშვილოსნოს მიომის, მენჯის ანთებითი დაავადებების, ნაწლავური ან უროლოგიური დაავადებების დროსაც. ქრონიკული მენჯის ტკივილი ხშირად რამდენიმე ფაქტორის ერთობლიობითაც არის გამოწვეული. [1,4]

ამიტომ მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომის დიაგნოსტიკა მხოლოდ ერთი კვლევის საფუძველზე არ უნდა ხდებოდეს.

როგორ ისმება დიაგნოზი?

პირველი ნაბიჯია დეტალური სამედიცინო ისტორიის შეგროვება და გინეკოლოგიური შეფასება. ექიმი ყურადღებას აქცევს ტკივილის ხანგრძლივობას, მდებარეობას, გამომწვევ და გამაძლიერებელ ფაქტორებს, მენსტრუალურ ციკლთან კავშირს, ორსულობის ისტორიას და სხვა სიმპტომებს.

შემდეგ შეიძლება გამოყენებული იყოს დოპლეროგრაფიული ულტრაბგერითი კვლევა. ის საშუალებას იძლევა შეფასდეს მენჯის ვენების მდგომარეობა და სისხლის ნაკადის მიმართულება. თანამედროვე ექსპერტთა რეკომენდაციები დოპლეროგრაფიულ ულტრაბგერით კვლევას მნიშვნელოვან არაინვაზიურ სადიაგნოსტიკო მეთოდად მიიჩნევს. [2,7]

მაგნიტურ-რეზონანსული კვლევა ასევე შეიძლება დაგვეხმაროს მენჯის ვენური ანატომიის შეფასებაში და სხვა დაავადებების გამორიცხვაში. ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიყენება კომპიუტერული ტომოგრაფია.

ვენოგრაფია, რომლის დროსაც კონტრასტული ნივთიერების საშუალებით მენჯის ვენური სისტემა პირდაპირ ფასდება, სპეციალიზებულ შემთხვევებში კვლავ მნიშვნელოვანი კვლევაა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც იგეგმება სისხლძარღვოვანი ჩარევა. თანამედროვე მიდგომა კი დიაგნოსტიკას უფრო კომპლექსურად განიხილავს და მხოლოდ ერთ „ოქროს სტანდარტზე“ დაყრდნობას აღარ მიიჩნევს საკმარისად. [2,7]

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომის ზუსტი გავრცელების განსაზღვრა რთულია. მიზეზი ის არის, რომ სხვადასხვა კვლევაში განსხვავებული დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები გამოიყენება და მენჯის ვენების გაფართოება ყოველთვის არ იწვევს სიმპტომებს.

ქრონიკული მენჯის ტკივილი თავისთავად ფართოდ გავრცელებული პრობლემაა. სისტემურმა მიმოხილვებმა სხვადასხვა კვლევაში მისი გავრცელების მნიშვნელოვანი ცვალებადობა აჩვენა, რაც მდგომარეობის მრავალმიზეზიანობასა და დიაგნოსტიკურ სირთულეზე მიუთითებს. [1]

ზოგიერთ მიმოხილვაში მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომი ქრონიკული მენჯის ტკივილის მქონე ქალების მნიშვნელოვან ნაწილში განიხილება, თუმცა კონკრეტული პროცენტული მაჩვენებლის ყველა პაციენტზე გავრცელება არასწორი იქნება. [5,6]

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ გაფართოებული ან არაკომპეტენტური მენჯის ვენები შეიძლება უსიმპტომო ქალებსაც ჰქონდეთ. შესაბამისად, გამოსახულებით აღმოჩენილი ვენური ცვლილება დაავადების დასადასტურებლად საკმარისი არ არის. ექიმმა უნდა დაადგინოს, შეესაბამება თუ არა ვენური ცვლილება პაციენტის კლინიკურ სურათს. [4]

მკურნალობის მიმართულებით ყველაზე მეტი მონაცემი დაგროვდა ენდოვასკულური ემბოლიზაციის შესახებ. 2024 წელს გამოქვეყნებულ სისტემურ მიმოხილვაში 25 კვლევა და 2038 პაციენტი იყო გაერთიანებული. ავტორებმა პროცედურის შემდეგ ტკივილის შემცირება კვლევების უმეტესობაში აღწერეს, თუმცა ასევე აღნიშნეს, რომ არსებული მტკიცებულებების ხარისხი შეზღუდულია. ტექნიკური წარმატების მაჩვენებელი დაახლოებით 94% იყო, საერთო გართულებების მაჩვენებელი კი დაახლოებით 9%. [8]

ეს მონაცემები გვიჩვენებს, რომ ემბოლიზაცია პერსპექტიული მეთოდია, მაგრამ მისი ეფექტურობა კონკრეტულ პაციენტში ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს.

საერთაშორისო გამოცდილება

ბოლო წლებში მენჯის ვენური დაავადებების მიმართ მიდგომა უფრო სისტემური გახდა. საერთაშორისო ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ დიაგნოსტიკისას აუცილებელია მენჯის ქრონიკული ტკივილის სხვა მიზეზების გამორიცხვა და ვენური ცვლილებების კლინიკურ სიმპტომებთან დაკავშირება. [2,7]

2025 წელს გამოქვეყნებულმა ფრანგულმა ექსპერტულმა კონსენსუსმა დოპლეროგრაფიული ულტრაბგერითი კვლევა და მაგნიტურ-რეზონანსული კვლევა მნიშვნელოვან სადიაგნოსტიკო საშუალებებად გამოყო. შესაბამისი გამოსახულებითი შეფასების შემდეგ, შერჩეულ პაციენტებში ენდოვასკულური ემბოლიზაცია მკურნალობის ძირითად მიდგომად არის განხილული. ასევე ხაზგასმულია მრავალპროფილური მეთვალყურეობის მნიშვნელობა. [2]

მკურნალობის არჩევანი დამოკიდებულია მიზეზზე. თუ პრობლემას ვენური უკუდინება განაპირობებს, შესაძლოა განიხილებოდეს დაზიანებული ვენის ემბოლიზაცია. თუ არსებობს მენჯის ვენური სისხლის გადინების მექანიკური შეფერხება, მკურნალობის მიდგომა შეიძლება განსხვავებული იყოს და ზოგიერთ შემთხვევაში სხვა ენდოვასკულური ჩარევა გახდეს საჭირო. [7]

ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა, რადგან მენჯის ვენური დაავადებები მხოლოდ ერთ კონკრეტულ მექანიზმს არ მოიცავს.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია პირველ რიგში იმიტომ, რომ ქრონიკული მენჯის ტკივილის მქონე ქალს ყოველთვის არ აქვს მარტივად დასადგენი ერთი მიზეზი. პაციენტმა შესაძლოა წლების განმავლობაში გაიაროს სხვადასხვა გამოკვლევა და სპეციალისტთან კონსულტაცია, სანამ ვენური მიზეზის შესაძლებლობა განიხილება.

პრაქტიკული მიდგომა გულისხმობს გინეკოლოგიური, უროლოგიური, ნაწლავური და სხვა შესაძლო მიზეზების სათანადო შეფასებას. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა განიხილებოდეს მენჯის ვენური დაავადება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ტკივილს აქვს დამახასიათებელი პოზიციური ხასიათი და არსებობს მენჯის ვენების გაფართოების ნიშნები.

საჭიროების შემთხვევაში პაციენტი შეიძლება მიმართოს გინეკოლოგს, სისხლძარღვთა სპეციალისტს ან სისხლძარღვთა ინტერვენციულ რადიოლოგს. კვლევისა და მკურნალობის არჩევანი ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს.

სამედიცინო ინფორმაციის გადამოწმებისთვის მნიშვნელოვანია სანდო აკადემიური წყაროების გამოყენება. ამ მიმართულებით სამეცნიერო მასალების გაცნობა შესაძლებელია, მათ შორის, SheniEkimi.ge-ის სამედიცინო საინფორმაციო სივრცეში, ხოლო პროფესიული სამედიცინო ლიტერატურისთვის მნიშვნელოვანია Georgian Medical Journal.

ჯანდაცვის ხარისხისა და პროფესიული სტანდარტების საკითხებზე ინფორმაციის მოძიებისას შეიძლება გამოყენებული იყოს Certificate.ge, ხოლო საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თემებზე — Public Health Georgia.

მითები და რეალობა

მითი: მენჯის ვენების გაფართოება ყოველთვის ნიშნავს მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომს.

რეალობა: არა. გაფართოებული მენჯის ვენები შეიძლება უსიმპტომო ქალებსაც ჰქონდეთ. დიაგნოზისთვის საჭიროა კლინიკური სიმპტომებისა და გამოსახულებითი კვლევის შედეგების შესაბამისობა. [4]

მითი: მენჯის სისხლსავსეობა მხოლოდ მრავალჯერ ნამშობიარებ ქალებს ემართებათ.

რეალობა: ორსულობა და მშობიარობა შეიძლება დაკავშირებული იყოს მდგომარეობის განვითარებასთან, თუმცა სინდრომი შეიძლება ორსულობის ისტორიის არმქონე ქალებშიც გამოვლინდეს. [3]

მითი: თუ ექოსკოპიაზე მენჯის ვენები არ ჩანს, დაავადება გამორიცხულია.

რეალობა: ერთი კვლევის უარყოფითი შედეგი ყოველთვის არ გამორიცხავს მენჯის ვენურ დაავადებას. საჭირო კვლევის არჩევანი დამოკიდებულია სიმპტომებზე, კლინიკურ შეფასებასა და სპეციალისტის გადაწყვეტილებაზე. [2,7]

მითი: ემბოლიზაცია ყველა პაციენტს აუცილებლად განკურნავს.

რეალობა: კვლევები აჩვენებს, რომ შერჩეულ პაციენტებში ემბოლიზაციამ შეიძლება მნიშვნელოვნად შეამციროს ტკივილი, მაგრამ ყველა პაციენტს ერთნაირი შედეგი არ აქვს და პროცედურას შესაძლო გართულებებიც ახლავს. [8]

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა მენჯის სისხლსავსეობამ გამოიწვიოს ქრონიკული ტკივილი?

დიახ. მენჯის ვენური უკმარისობა და სისხლის უკუდინება ქრონიკული მენჯის ტკივილის ერთ-ერთ შესაძლო მიზეზად განიხილება. [5]

ტკივილი ყოველთვის მენჯის სისხლსავსეობას ნიშნავს?

არა. ქრონიკულ მენჯის ტკივილს მრავალი შესაძლო მიზეზი აქვს და ვენური დაავადების დასკვნამდე სხვა გავრცელებული მიზეზებიც უნდა შეფასდეს.

რომელი კვლევით დგინდება დიაგნოზი?

ხშირად საწყისი კვლევაა დოპლეროგრაფიული ულტრაბგერითი გამოკვლევა. კონკრეტულ შემთხვევებში შეიძლება საჭირო გახდეს მაგნიტურ-რეზონანსული კვლევა, კომპიუტერული ტომოგრაფია ან ვენოგრაფია. [2,7]

შესაძლებელია თუ არა მედიკამენტებით მკურნალობა?

ზოგიერთ პაციენტში შეიძლება გამოყენებული იყოს ტკივილგამაყუჩებელი ან სხვა სიმპტომური მკურნალობა, თუმცა მედიკამენტური თერაპიის ეფექტურობის მტკიცებულებები შეზღუდულია. მკურნალობის არჩევანი ინდივიდუალურად უნდა განისაზღვროს.

რა არის ემბოლიზაცია?

ეს არის მცირე ინვაზიური სისხლძარღვოვანი პროცედურა, რომლის დროსაც სპეციალური კათეტერის საშუალებით ხდება სისხლის პათოლოგიური ნაკადის მქონე ვენის დახურვა. მიზანია პათოლოგიური უკუდინების შემცირება და მენჯის ვენური წნევის გაუმჯობესება.

რამდენად ეფექტურია ემბოლიზაცია?

არსებული კვლევები უმეტეს შემთხვევაში ტკივილისა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაზე მიუთითებს. 2024 წლის სისტემურმა მიმოხილვამ 2038 პაციენტის მონაცემები გააერთიანა, თუმცა ავტორებმა მტკიცებულებების ხარისხის შეზღუდვებიც აღნიშნეს. [8]

როდის უნდა მივმართოთ ექიმს?

თუ მენჯის ან მუცლის ქვედა ნაწილის ტკივილი ექვს თვეზე მეტხანს გრძელდება, განმეორებითია ან ხელს უშლის ყოველდღიურ საქმიანობას, საჭიროა ექიმის შეფასება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კონსულტაცია მაშინ, როდესაც ტკივილს ახლავს საშოს ან გარეთა სასქესო ორგანოების ვენების გაგანიერება, სქესობრივი კავშირისას ტკივილი ან შარდვის მხრივ ახალი ჩივილები.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

მენჯის სისხლსავსეობის სინდრომი ქრონიკული მენჯის ტკივილის ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზია, რომლის ამოცნობაც ზოგჯერ რთულია. მისი სიმპტომები სხვა გინეკოლოგიურ, უროლოგიურ და ნაწლავურ დაავადებებს შეიძლება ჰგავდეს, ხოლო მენჯის ვენების გაფართოება თავისთავად დაავადების არსებობას არ ადასტურებს.

თანამედროვე მიდგომა ეფუძნება კლინიკური სურათის, დოპლეროგრაფიული და სხვა შესაბამისი გამოსახულებითი კვლევების, ასევე სხვა შესაძლო დაავადებების გამორიცხვის ერთობლიობას. შერჩეულ პაციენტებში ენდოვასკულური ემბოლიზაცია მნიშვნელოვანი სამკურნალო შესაძლებლობაა, თუმცა გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს შესაბამისმა სპეციალისტმა ინდივიდუალური შეფასების საფუძველზე. [2,8]

ქალისთვის, რომელსაც ხანგრძლივი და აუხსნელი მენჯის ტკივილი აქვს, მნიშვნელოვანია იცოდეს, რომ „ნორმალური“ გინეკოლოგიური კვლევა ყოველთვის არ ნიშნავს ტკივილის მიზეზის არარსებობას. საჭიროების შემთხვევაში უნდა გაგრძელდეს მიზეზის ძიება და შეფასდეს სხვა, მათ შორის ვენური წარმოშობის, შესაძლო ფაქტორებიც.

წყაროები

1. Ahangari A. Prevalence of chronic pelvic pain among women: an updated review. Pain Physician. 2014;17(2):E141-E147. PubMed
2. French Society of Cardiovascular Imaging, Interventional Radiology Federation, College of French Radiology Teachers, French Society of Women’s Imaging. Endovascular management of pelvic congestion syndrome: an expert consensus statement. 2025. PubMed
3. Antignani PL, Lazarashvili Z, Monedero JL, et al. Diagnosis and treatment of pelvic congestion syndrome: UIP consensus document. Int Angiol. 2019;38(4):265-283. PubMed
4. Borghi C, Dell’Atti L. Pelvic congestion syndrome: the current state of the literature. Arch Gynecol Obstet. 2016;293(2):291-301. PubMed
5. O’Brien MT, Gillespie DL. Diagnosis and treatment of the pelvic congestion syndrome. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2015;3(1):96-106. PubMed
6. Ayorinde AA, Macfarlane GJ, Saraswat L, Bhattacharya S. Chronic pelvic pain in women: an epidemiological perspective. Women’s Health. 2015. PubMed
7. Expert Panel. Diagnosis and Management of Pelvic Venous Disorders: AJR Expert Panel Narrative Review. AJR Am J Roentgenol. 2023. PubMed
8. Efficacy of embolotherapy for the treatment of pelvic congestion syndrome: a systematic review. 2024. PubMed