multimedia.ge ახალი ამბები 
წაკითხვა: 14
საბჭოთა საკვების ცნობილი მითები: მართლა ურევდნენ ძეხვში ქაღალდს და კარაქში ნავთობს?
საბჭოთა პერიოდის საკვებზე არაერთი ისტორია დღემდე შემორჩა. უფროსი თაობისგან ხშირად მოისმენთ, რომ ძეხვში ტუალეტის ქაღალდს ურევდნენ, კარაქში ნავთობს ამატებდნენ, პურში ნახერხს ყრიდნენ, რძეს კი ცარცით ასქელებდნენ.
მაგრამ რამდენად შეესაბამება ეს ისტორიები რეალობას?
საკვების ფალსიფიკაცია საბჭოთა კავშირში ნამდვილად არსებობდა, თუმცა გავრცელებული ისტორიების ნაწილი დროთა განმავლობაში იმდენად შეიცვალა და გაზვიადდა, რომ დღეს რთულია ერთმანეთისგან რეალური ფაქტისა და ქალაქური ლეგენდის გარჩევა.
ძეხვში ტუალეტის ქაღალდი
ეს ალბათ ყველაზე ცნობილი საბჭოთა საკვები მითია. გავრცელებული ვერსიით, ძეხვის მწარმოებლები ხორცის ნაწილის შესამცირებლად მასში ტუალეტის ქაღალდს ურევდნენ.
სანდო ისტორიული მტკიცებულება, რომ ტუალეტის ქაღალდის გამოყენება ძეხვის წარმოების ჩვეულებრივი პრაქტიკა იყო, არ არსებობს.
ამ მითის წარმოშობას შესაძლოა რამდენიმე მიზეზი ჰქონდეს. ხორცპროდუქტების წარმოებაში გარკვეულ პერიოდში ნამდვილად გამოიყენებოდა სხვადასხვა შემავსებელი, მათ შორის სახამებელი და სხვა ინგრედიენტები. ასევე არსებობს საკვები ცელულოზა, რომელიც მცენარეული ბოჭკოა და შეიძლება გამოიყენებოდეს პროდუქტის სტრუქტურისა და კონსისტენციის გასაუმჯობესებლად.
ცელულოზა ქიმიურად მართლაც არის ქაღალდის ძირითადი კომპონენტი, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ საკვებში ქაღალდს ამატებდნენ. საკვები ცელულოზა სპეციალურად დამუშავებული საკვები ინგრედიენტია.
ამიტომ ისტორია ტუალეტის ქაღალდის შესახებ უფრო საბჭოთა ქალაქურ ლეგენდად უნდა ჩაითვალოს, ვიდრე დადასტურებულ ტექნოლოგიად.
კარაქი და ნავთობი
კიდევ ერთი განსაკუთრებით გავრცელებული ისტორიაა, რომ საბჭოთა კავშირში კარაქს ნავთობს უმატებდნენ.
ნავთობის პირდაპირ კარაქში შერევის შესახებ სანდო მტკიცებულება ვერ მოიძებნა. თუმცა ამ ამბავს გარკვეული ისტორიული საფუძველი აქვს, რადგან კარაქის ფალსიფიკაცია ნამდვილად არსებობდა.
კარაქში სხვადასხვა იაფი ცხიმის, მათ შორის მცენარეული ან სხვა ცხოველური ცხიმების შერევა ისტორიულად ცნობილი პრაქტიკა იყო. ზოგიერთ შემთხვევაში ასეთი პროდუქტი მომხმარებელს ნამდვილი კარაქის სახელით მიეწოდებოდა.
შესაძლოა სწორედ ამგვარი ფალსიფიკაციის ისტორიამ წარმოშვა უფრო მძიმე ვერსია, თითქოს კარაქში ნავთობს ასხამდნენ.
პურში ნახერხი
საბჭოთა პერიოდში გავრცელებული კიდევ ერთი ისტორიაა, რომ პურის გასაზრდელად ან ფქვილის დასაზოგად მასში ნახერხს ურევდნენ.
საბჭოთა პურის ხარისხთან დაკავშირებით პრობლემები ნამდვილად არსებობდა. სხვადასხვა პერიოდში ფქვილის ხარისხი, ნედლეულის დეფიციტი და წარმოების პრობლემები პროდუქტის ხარისხზეც აისახებოდა.
თუმცა პურში ხის ნახერხის მასობრივად გამოყენება საბჭოთა საკვები წარმოების ჩვეულებრივ პრაქტიკად არ დასტურდება.
ამ შემთხვევაშიც რეალური პრობლემები და ხალხური მონაყოლი ერთმანეთში აირია.
რძე და ცარცი
მითი იმის შესახებ, რომ რძეში ცარცს ამატებდნენ, უფრო რთულად შესაფასებელია.
საკვების ფალსიფიკაციის ისტორიაში ცარცის გამოყენების შემთხვევები ნამდვილად არის ცნობილი. სხვადასხვა ეპოქაში ცარცს იყენებდნენ გარკვეული პროდუქტების მასის ან გარეგნული თვისებების შესაცვლელად.
თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ საბჭოთა პერიოდში მაღაზიებში გაყიდულ ყველა რძეს ცარცი ემატებოდა.
საბჭოთა კვების მრეწველობას ჰქონდა სახელმწიფო სტანდარტები და ტექნიკური რეგულაციები. პროდუქტის სტანდარტით წარმოება და პროდუქტის უკანონოდ გაყალბება ერთმანეთისგან განსხვავებული საკითხებია.
ძეხვში სოია და სახამებელი
საბჭოთა ძეხვთან დაკავშირებით ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტი ის არის, რომ მოგვიანებით პერიოდში ზოგიერთი ხორცპროდუქტის შემადგენლობა ნამდვილად შეიცვალა.
სოიას, სახამებელს, სუბპროდუქტებს და სხვა კომპონენტებს გარკვეული პროდუქტების წარმოებაში იყენებდნენ.
ეს ავტომატურად არ ნიშნავდა, რომ პროდუქტი ყალბი იყო. თუ კონკრეტული ინგრედიენტი შესაბამისი რეცეპტით იყო დაშვებული, მისი გამოყენება ტექნოლოგიურად ნებადართული შეიძლებოდა ყოფილიყო.
პრობლემა მაშინ ჩნდებოდა, როდესაც პროდუქტის რეალური შემადგენლობა სტანდარტს არ შეესაბამებოდა ან მომხმარებელი შეცდომაში შეჰყავდათ.
მითი, თითქოს საბჭოთა ძეხვი ყოველთვის მხოლოდ უმაღლესი ხარისხის ხორცისგან მზადდებოდა, ამიტომაც ისეთივე გადაჭარბებულია, როგორც ისტორია ტუალეტის ქაღალდის შესახებ.
იყო თუ არა საბჭოთა საკვები ყოველთვის ნატურალური?
საბჭოთა საკვებზე დღეს ხშირად ორ უკიდურეს მოსაზრებას შეხვდებით. ერთი ვერსიით, მაშინ ყველაფერი ნატურალური და ხარისხიანი იყო, მეორე ვერსიით კი თითქმის ყველა პროდუქტში რაღაც იაფფასიან და არასაკვებ ნივთიერებას ურევდნენ.
ორივე მოსაზრება ზედმეტად გამარტივებულია.
საბჭოთა კავშირში არსებობდა სახელმწიფო სტანდარტები, მათ შორის ცნობილი ГОСТ-ები, რომლებიც პროდუქციის წარმოების წესებსა და შემადგენლობას განსაზღვრავდა. ამასთან, სხვადასხვა პერიოდში არსებობდა დეფიციტი, ნედლეულის პრობლემა, წარმოების ხარისხის განსხვავებები და კონტროლის ხარვეზები.
განსაკუთრებით გვიან საბჭოთა პერიოდში მომხმარებლები ხშირად აწყდებოდნენ ერთი და იმავე სახელწოდების პროდუქტის განსხვავებულ ხარისხს სხვადასხვა რეგიონსა და საწარმოში.
რატომ გავრცელდა ამდენი მითი?
საბჭოთა პერიოდში მომხმარებელს პროდუქტის რეალური შემადგენლობის შესახებ დღევანდელთან შედარებით გაცილებით ნაკლები ინფორმაცია ჰქონდა.
ეტიკეტირება ბევრად უფრო შეზღუდული იყო, ხოლო წარმოების პროცესის შესახებ საზოგადოებას პრაქტიკულად არ ჰქონდა ინფორმაცია.
ამას ემატებოდა დეფიციტი. როდესაც ადამიანი მაღაზიაში რიგში იდგა და ხედავდა, რომ ერთი და იგივე პროდუქტი სხვადასხვა დროს განსხვავებულად გამოიყურებოდა ან გემოთი იცვლებოდა, ბუნებრივად ჩნდებოდა ეჭვი.
ასეთი გარემო განსაკუთრებით ხელსაყრელი იყო ჭორების გავრცელებისთვის.
ერთი ადამიანი ამბობდა, რომ ძეხვი უცნაურად გამოიყურებოდა. მეორეს სმენოდა, რომ მასში სახამებელს ამატებდნენ. მესამე ამბობდა, რომ ვიღაცამ ქაღალდი ნახა. საბოლოოდ კი იქმნებოდა ისტორია, თითქოს ძეხვს ტუალეტის ქაღალდით ამზადებდნენ.
იგივე შეიძლება ითქვას კარაქზე, პურზე და რძეზე?
საბჭოთა საკვებთან დაკავშირებული ყველა ცნობილი ისტორიის უარყოფა ისეთივე არასწორია, როგორც ყველა მათგანის დაჯერება.
ფალსიფიკაცია ნამდვილად არსებობდა. იაფი ცხიმების გამოყენება კარაქის შესაცვლელად, გარკვეული შემავსებლების გამოყენება ხორცპროდუქტებში და საკვების ხარისხის პრობლემები ისტორიულად დადასტურებული მოვლენებია.
მაგრამ ტუალეტის ქაღალდი ძეხვში, ნავთობი კარაქში და ნახერხი პურში უფრო მეტად საბჭოთა პერიოდის პოპულარულ ლეგენდებს მიეკუთვნება და მათი მასობრივი გამოყენების სანდო მტკიცებულება არ არსებობს.
საბჭოთა საკვების ისტორიის შესწავლისას ყველაზე სწორი მიდგომა სწორედ ეს არის: ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ რეალური ფალსიფიკაციის შემთხვევები, კანონით დაშვებული ტექნოლოგიური ინგრედიენტები და ხალხური მითები, რომლებიც წლების განმავლობაში თაობიდან თაობას გადაეცემოდა.
Multimedia.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
ინტერნეტ რესურსი 2018 წლიდან ფუნქციონირებს
