საფრანგეთში ებოლას ვირუსის პირველი შემთხვევა დადასტურდა

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

ინფექციური დაავადებების გლობალიზაციის ეპოქაში ვირუსებს საზღვრები აღარ გააჩნიათ. თანამედროვე ავიამიმოსვლა, საერთაშორისო მიგრაცია და ჯანდაცვის მუშაკების გადაადგილება ქმნის გარემოს, სადაც რეგიონული ეპიდაფეთქებები სწრაფად შეიძლება საერთაშორისო გამოწვევად გადაიქცეს. სწორედ ამ კონტექსტში განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს საფრანგეთში ებოლას ვირუსული დაავადების პირველი დადასტურებული შემთხვევა, რომელიც კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან დაბრუნებულ ექიმს დაუდგინდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ევროპაში ებოლას შემთხვევები იშვიათია, მსგავსი ფაქტები კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ გლობალური ჯანმრთელობის უსაფრთხოება თითოეული ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის მზაობაზეა დამოკიდებული. ებოლა კვლავ რჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მომაკვდინებელ ინფექციურ დაავადებად, რომლის აფეთქებები საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სერიოზულ გამოწვევას წარმოადგენს [1].

პრობლემის აღწერა

საფრანგეთის ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკიდან დაბრუნებულ ექიმს ებოლას ვირუსული დაავადება დაუდასტურდა. პაციენტი დაუყოვნებლივ გადაიყვანეს სპეციალიზებულ სამედიცინო დაწესებულებაში, სადაც იზოლაციისა და მკურნალობის შესაბამისი ღონისძიებები მიმდინარეობს. არსებული ინფორმაციით, მისი მდგომარეობა სტაბილურია.

შემთხვევა უკავშირდება კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიმდინარე ეპიდაფეთქებას, რომელიც მიმდინარე წლის მაისში ოფიციალურად გამოცხადდა. თუმცა ეპიდემიოლოგების შეფასებით, ვირუსის ცირკულაცია რამდენიმე კვირით ადრე უკვე დაწყებული იყო. არსებული მონაცემებით, ქვეყანაში ინფიცირებულთა რაოდენობამ 1 000-ს გადააჭარბა, ხოლო გარდაცვლილთა რიცხვმა 260-ს გადააჭარბა [2].

ევროპაში დაფიქსირებული შემთხვევა განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს არა მხოლოდ საფრანგეთისთვის, არამედ მთელი რეგიონისთვის, რადგან ის ადასტურებს, რომ საერთაშორისო მოგზაურობა ინფექციური დაავადებების გავრცელების ერთ-ერთ მთავარ გზად რჩება.

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

ებოლას ვირუსული დაავადება მწვავე ჰემორაგიული ცხელებაა, რომელსაც იწვევს ფილოვირუსების ოჯახში შემავალი ებოლას ვირუსი. დაავადება პირველად 1976 წელს აღწერეს ცენტრალურ აფრიკაში.

ვირუსი ადამიანიდან ადამიანს გადაეცემა ინფიცირებული პირის სისხლთან, ბიოლოგიურ სითხეებთან ან მათ მიერ დაბინძურებულ საგნებთან პირდაპირი კონტაქტით. ჰაერწვეთოვანი გადაცემა ადამიანებში ჩვეულებრივ პირობებში დამტკიცებული არ არის [3].

ინკუბაციური პერიოდი საშუალოდ 2-დან 21 დღემდე გრძელდება. დაავადება ხშირად იწყება მაღალი ტემპერატურით, ძლიერი სისუსტით, კუნთების ტკივილითა და თავის ტკივილით. შემდგომ შეიძლება განვითარდეს ღებინება, დიარეა, ღვიძლისა და თირკმელების ფუნქციის დარღვევა, ხოლო მძიმე შემთხვევებში — სისხლდენები და მრავალორგანული უკმარისობა.

ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის შესაძლებლობები. მონოკლონური ანტისხეულების გამოყენებამ და ინტენსიური თერაპიის თანამედროვე მეთოდებმა სიკვდილიანობის შემცირებას შეუწყო ხელი. მიუხედავად ამისა, დაავადება კვლავ მაღალი ლეტალობით ხასიათდება და ეპიდაფეთქებების დროს შესაძლოა ინფიცირებულთა დიდი ნაწილი დაიღუპოს [4].

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, სხვადასხვა ეპიდაფეთქების დროს ებოლას ლეტალობა საშუალოდ 25%-დან 90%-მდე მერყეობდა [1].

კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიმდინარე აფეთქებისას:

• ინფიცირებულთა რაოდენობამ 1 000-ს გადააჭარბა;
• გარდაცვლილთა რაოდენობამ 260-ს გადააჭარბა;
• შემთხვევების უმეტესობა ცენტრალური აფრიკის რეგიონებში ფიქსირდება;
• ჯანდაცვის მუშაკები კვლავ რჩებიან მაღალი რისკის ჯგუფად.

მსოფლიო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ეპიდაფეთქებების სწრაფი იდენტიფიკაცია, კონტაქტების მოძიება, იზოლაცია და ვაქცინაცია დაავადების კონტროლის ყველაზე ეფექტიანი საშუალებებია [5].

საერთაშორისო გამოცდილება

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია, აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი და სხვა საერთაშორისო ინსტიტუტები ებოლას წინააღმდეგ ბრძოლაში რამდენიმე ძირითად სტრატეგიას იყენებენ [1,5]:

• ადრეული დიაგნოსტიკა;
• ინფიცირებულთა სწრაფი იზოლაცია;
• კონტაქტების მონიტორინგი;
• მაღალი რისკის ჯგუფების ვაქცინაცია;
• ჯანდაცვის პერსონალის სპეციალური დაცვა;
• საზღვრისპირა ეპიდემიოლოგიური კონტროლი.

წინა აფეთქებების გამოცდილებამ აჩვენა, რომ საერთაშორისო თანამშრომლობა გადამწყვეტია. დასავლეთ აფრიკაში 2014–2016 წლებში განვითარებული ეპიდემიის დროს 28 000-ზე მეტი ადამიანი დაინფიცირდა და 11 000-ზე მეტი გარდაიცვალა, რაც თანამედროვე ისტორიაში ებოლას ყველაზე მასშტაბურ ეპიდემიად მიიჩნევა [6].

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში ებოლას ადგილობრივი გავრცელების რისკი დაბალია, თუმცა საერთაშორისო მოგზაურობისა და გლობალური მობილობის პირობებში იმპორტირებული შემთხვევების შესაძლებლობა სრულად გამორიცხული არ არის.

ქვეყნის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სისტემისთვის მნიშვნელოვანია:

• საზღვრისპირა ეპიდემიოლოგიური კონტროლის გაძლიერება;
• ინფექციური დაავადებების სწრაფი გამოვლენის შესაძლებლობების შენარჩუნება;
• ჯანდაცვის პერსონალის მუდმივი გადამზადება;
• ბიოუსაფრთხოების სტანდარტების დაცვა.

სამედიცინო განათლებისა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პრაქტიკის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს აკადემიური სივრცეები, მათ შორის GMJ.ge, სადაც ქვეყნდება თანამედროვე სამეცნიერო მასალები და კვლევები. ასევე მნიშვნელოვანია ხარისხის მართვისა და სტანდარტების დანერგვა, რაშიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს Certificate.ge.

საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხებზე ინფორმაციის გავრცელებაში აქტიურ როლს ასრულებენ SheniEkimi.ge და PublicHealth.ge.

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

რამდენად საშიშია ებოლა?

ებოლა მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე ინფექციურ დაავადებად ითვლება და მკურნალობის გარეშე შეიძლება მაღალი სიკვდილიანობით ხასიათდებოდეს.

როგორ გადადის ვირუსი?

ინფიცირებულის სისხლთან, ნერწყვთან, ღებინებასთან, განავალთან ან სხვა ბიოლოგიურ სითხეებთან კონტაქტით.

არსებობს თუ არა ვაქცინა?

დიახ. რამდენიმე ვაქცინა გამოიყენება ეპიდაფეთქებების კონტროლის მიზნით მაღალი რისკის ჯგუფებში.

არის თუ არა ევროპაში ფართო გავრცელების რისკი?

რისკი დაბალია, რადგან ევროპულ ქვეყნებში მოქმედებს ეფექტიანი ეპიდზედამხედველობისა და ინფექციური კონტროლის სისტემა.

უნდა ინერვიულონ თუ არა საქართველოს მოქალაქეებმა?

ამ ეტაპზე საქართველოში უშუალო საფრთხე არ არსებობს, თუმცა საერთაშორისო ეპიდსიტუაციის მონიტორინგი აუცილებელია.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

საფრანგეთში ებოლას პირველი დადასტურებული შემთხვევა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ინფექციური დაავადებების კონტროლი გლობალური პასუხისმგებლობაა. მიუხედავად იმისა, რომ ევროპაში ფართომასშტაბიანი გავრცელების რისკი დაბალია, მსგავსი შემთხვევები ხაზს უსვამს ადრეული დიაგნოსტიკის, ეპიდზედამხედველობის, საერთაშორისო თანამშრომლობისა და ჯანდაცვის სისტემების მზადყოფნის მნიშვნელობას.

საქართველოსთვის მთავარი ამოცანა რჩება ინფექციური დაავადებების ადრეული გამოვლენის შესაძლებლობების შენარჩუნება, სამედიცინო პერსონალის უწყვეტი განათლება და მოსახლეობის ინფორმირება მტკიცებულებებზე დაფუძნებული წყაროების საშუალებით. სწორედ ასეთი მიდგომა წარმოადგენს გლობალური ჯანმრთელობის უსაფრთხოების საფუძველს.

წყაროები

1. World Health Organization. Ebola virus disease. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ebola-virus-disease
2. World Health Organization. Disease Outbreak News: Ebola Virus Disease. Available from: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news
3. Centers for Disease Control and Prevention. About Ebola Disease. Available from: https://www.cdc.gov/ebola/about/index.html
4. National Institutes of Health. Ebola Treatment Research. Available from: https://www.nih.gov
5. Centers for Disease Control and Prevention. Ebola Prevention and Control. Available from: https://www.cdc.gov/ebola
6. World Health Organization. Ebola in West Africa 2014–2016. Available from: https://www.who.int