ევრო სახეს იცვლის: და ვინჩი და კალასი ახალ კუპიურებზე – რა გეგმები აქვთ ECB-ში

ევროპაში შესაძლოა ფულის დიზაინი რადიკალურად შეიცვალოს – ევროპის ცენტრალური ბანკი (ECB) განიხილავს ინიციატივას, რომლის მიხედვითაც ევრობანკნოტებზე ნეიტრალური არქიტექტურული სიმბოლოები რეალური ისტორიული ფიგურებით ჩანაცვლდება. ეს ნაბიჯი არა მხოლოდ ვიზუალური განახლებაა, არამედ ღრმა კულტურულ და პოლიტიკურ გზავნილს ატარებს.

ვინ შეიძლება გამოჩნდეს ახალ ევროზე

განხილვის პროცესშია რამდენიმე გამორჩეული ისტორიული ფიგურა, რომლებიც შესაძლოა სხვადასხვა ნომინალის კუპიურებზე განთავსდეს:

• მარია კალასი – 5 ევრო
• ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი – 10 ევრო
• მარია კიური – 20 ევრო
• მიგელ დე სერვანტესი – 50 ევრო
• ლეონარდო და ვინჩი – 100 ევრო
• ბერტა ფონ ზუტნერი – 200 ევრო

ეს სია ასახავს ევროპის მრავალფეროვან მემკვიდრეობას – ოპერიდან და კლასიკური მუსიკიდან, მეცნიერებამდე, ლიტერატურამდე და მშვიდობის იდეალებამდე. თითოეული ფიგურა წარმოადგენს არა მხოლოდ საკუთარ ქვეყანას, არამედ საერთო ევროპულ ღირებულებებს.

კონცეფცია: ფული, როგორც კულტურული ნარატივი

ევროს რედიზაინი მხოლოდ პორტრეტებით არ შემოიფარგლება. ECB განიხილავს უფრო ფართო კონცეფციას, რომლის მიხედვითაც თითოეული ბანკნოტი კონკრეტულ თემას დაუკავშირდება, როგორიცაა, მაგალითად:

• მუსიკა და ხელოვნება;
• განათლება და მეცნიერება;
• საზოგადოებრივი სივრცეები და მუზეუმები.

ევროს ბანკნოტების უკანა მხარეს კი შესაძლოა გამოჩნდეს ყოველდღიური ცხოვრების სცენები – ბიბლიოთეკები, უნივერსიტეტები, ფესტივალები და ურბანული სივრცეები. ამგვარი მიდგომა ევროს არა მხოლოდ გადახდის საშუალებად, არამედ ისტორიისა და კულტურის მატარებელ ვიზუალურ ენად აქცევს.

ალტერნატიული სცენარი: „მდინარეები და ფრინველები“

მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიული ფიგურების იდეა აქტიურად განიხილება, არსებობს ალტერნატიული ვარიანტიც – ე. წ. „მდინარეები და ფრინველები“. ეს კონცეფცია ევროპის ბუნებრივ მემკვიდრეობაზე, ბიომრავალფეროვნებასა და ეკოსისტემებზე ფოკუსირდება.

ამ შემთხვევაში ბანკნოტებზე შეიძლება ვიხილოთ ბუნებრივი ლანდშაფტები, მდინარეები და ფრინველთა სახეობები, ასევე ევროპული ინსტიტუტები, როგორიცაა ევროპარლამენტი და თავად ევროპის ცენტრალური ბანკის შტაბ-ბინა. ეს მიდგომა უფრო ნეიტრალურია და ნაკლებად იწვევს პოლიტიკურ თუ კულტურულ დებატებს.

რა ხდება 500 ევროს კუპიურაზე

აღსანიშნავია, რომ 500 ევროს ნომინალის ბანკნოტი უკვე ამოღებულია წარმოებიდან 2019 წლიდან. ეს გადაწყვეტილება უკავშირდებოდა მის გამოყენებას უკანონო ფინანსურ ოპერაციებში, მათ შორის. ფულის გათეთრებასა და ჩრდილოვან ეკონომიკაში.

თუმცა, მიუხედავად ამისა, 500 ევრო კვლავ რჩება ლეგალურ გადახდის საშუალებად და მისი გამოყენება შეზღუდული არ არის – უბრალოდ, ახალი კუპიურები აღარ იბეჭდება.

ევროს დიზაინის ცვლილება ბევრად უფრო მეტია, ვიდრე ესთეტიკური განახლება. ეს არის მცდელობა, რომ ვალუტამ შეიძინოს იდენტობა – გახდეს არა მხოლოდ ეკონომიკური ინსტრუმენტი, არამედ საერთოევროპული ისტორიისა და ღირებულებების სიმბოლო.

თუმცა ამ პროცესს თან ახლავს სერიოზული კითხვებიც: ვინ წარმოადგენს „ევროპას“? რა კრიტერიუმებით შეირჩევა ფიგურები და ხომ არ გამოიწვევს ეს გადაწყვეტილება კულტურულ თუ პოლიტიკურ დაპირისპირებებს?

ერთი მხრივ, ისეთი ფიგურები, როგორებიც არიან ლეონარდო და ვინჩი და მარია კიური, უნივერსალურად აღიარებული სიმბოლოებია, თუმცა, ევროპის მრავალფეროვანი ისტორიის გათვალისწინებით, საბოლოო არჩევანი აუცილებლად გახდება დებატების საგანი.

ECB-ის ეს ინიციატივა უფრო ფართო პროცესს ასახავს – ევროპა ცდილობს, გააძლიეროს საკუთარი იდენტობა არა მხოლოდ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ დონეზე, არამედ სიმბოლურ და კულტურულ სივრცეშიც. ახალი ევრობანკნოტები კი შესაძლოა ამ მცდელობის ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო გამოვლინებად იქცეს.

ნანა ძნელაძე