netgazeti 
საქართველოს ყველაზე დიდი მყინვარის, ლეხზირის ფართობი ბოლო ორ საუკუნეში 39%-ით შემცირდა. ყველაზე დრამატული ცვლილებები დაფიქსირდა 2014-2025 წლებში, როდესაც წლიური დნობის მაჩვენებელმა მაქსიმუმს მიაღწია.
ამას აჩვენებს უახლესი კვლევა, რომელიც საერთაშორისო ჟურნალ Water MDPI-ში გამოქვეყნდა. კვლევის ავტორები არიან: ლევან ტიელიძე, სოფიო გორგიჯანიძე, აკაკი ნადარაია და რომან კუმლაძე.
კვლევის თანახმად:
- ლეხზირის მყინვარმა განიცადა ხანგრძლივი და მუდმივი კლება მცირე გამყინვარების ეპოქის შემდეგ; მყინვარის ფართობი შემცირდა 46.67 ± 2.53 კმ²-დან (დაახლ. 1820 წ.) 28.31 ± 0.62 კმ²-მდე 2025 წელს, რაც საერთო ფართობის 39.34%-იან კლებას წარმოადგენს.
- 1820-დან 2025 წლამდე მყინვარის ენამ დაიხია დაახლოებით 4.78 კმ-ით, ხოლო მყინვარის ბოლოს სიმაღლემ ვერტიკალურად თითქმის 600 მეტრით აიწია. ამ ცვლილებებს თან ახლდა მყინვარის პროგრესული დათხელება, მყინვარის ენის დავიწროება და, საბოლოოდ, მანამდე ერთიანი მყინვარული სისტემის ფრაგმენტაცია.
- 2019 წლის შემდეგ ჩამოყალიბდა ახალი პერიგლაციალური ტბა, რომელიც მომდევნო ექვსი წლის განმავლობაში სწრაფად გაფართოვდა.
მეტეოროლოგიური მონაცემები მიუთითებს ზაფხულის ჰაერის ტემპერატურის მუდმივ ზრდაზე მე-20 საუკუნის შუა ხანებიდან, რასაც თან ახლავს ზამთრის ნალექების შემცირება, რაც შესაბამისობაშია მყინვარის დნობის აჩქარებასთან.
რატომ არის საყურადღებო მყინვარების შემცირება?
მთის მყინვარები კლიმატის ცვალებადობის ინდიკატორებია და წარმოადგენენ მტკნარი წყლის მნიშვნელოვან რეზერვუარებს ეკოსისტემებისა და საზოგადოებისთვის. მთის მყინვარები არეგულირებენ მდინარეების სეზონურ ჩამონადენს, ინარჩუნებენ მტკნარი წყლის მარაგებს მშრალ პერიოდებში და აყალიბებენ მთის ლანდშაფტებს. ბოლო ათწლეულებში მყინვარების დნობა დაფიქსირდა მსოფლიოს თითქმის ყველა დიდ მთიან რეგიონში, მათ შორის ალპებში, ჰიმალაებში, ანდებში, არქტიკაში და კავკასიაში.
მყინვარების დნობას დიდი გავლენა აქვს ჰიდროლოგიაზე, ჰიდროელექტროენერგიის გამომუშავებაზე, წყლის უსაფრთხოებასა და ბუნებრივ საფრთხეებზე. კვლევის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ კავკასიონზე მყინვარების ცვლილება რეგიონულ დონეზე ფართოდ არის შესწავლილი, ცალკეული მყინვარული სისტემების დეტალური, გრძელვადიანი რეკონსტრუქციები მცირეა.
„კვლევაში გამოყენებული მიდგომა ქმნის ტრანსფერულ მეთოდოლოგიურ ჩარჩოს მყინვარების ევოლუციის შესასწავლად სხვა მთიან რეგიონებშიც, სადაც ისტორიული ჩანაწერები ფრაგმენტულია, ხოლო გრძელვადიანი საველე დაკვირვებები — შეზღუდული. რამდენადაც ატმოსფერული დათბობა კვლავაც აჩქარებს მყინვარების დნობას მთელ მსოფლიოში, მრავალწყაროიანი რეკონსტრუქციები სულ უფრო მნიშვნელოვანი გახდება კლიმატის ცვლილებაზე მყინვარების რეაგირების რაოდენობრივი შეფასებისთვის, წყლის რესურსების ცვლილების პროგნოზირებისა და სწრაფად ტრანსფორმირებად მყინვარულ ლანდშაფტებთან დაკავშირებული ახალი გეომორფოლოგიური საფრთხეების იდენტიფიცირებისთვის.
შესაბამისად, ლეხზირის მყინვარის უწყვეტი მონიტორინგი განმეორებითი სატელიტური დაკვირვებების, დრონებით გადაღებისა და საველე კვლევების მეშვეობით, გადამწყვეტი იქნება მომავალი მყინვარული ევოლუციის დოკუმენტირებისთვის, ლანდშაფტის ადაპტაციის ტემპის დადგენისა და მდინარე ენგურის ზემო წელისა და, ზოგადად, კავკასიონის წყლის რესურსებისა და ბუნებრივი საფრთხეების მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მართვის მხარდასაჭერად“, — ნათქვამია დასკვნაში.
კვლევის ავტორების თანახმად, ლეხზირის მყინვარის შემცირება სხვა მყინვარებთან შედარებით (როგორიცაა წანერი ან ჭალაათი) გაცილებით მასშტაბურია — ფრაგმენტაციამ გამოიწვია მყინვარის დაყოფა ცალკეულ ყინულოვან სხეულებად, რაც კიდევ უფრო აჩქარებს დნობის პროცესს. ჰიდროლოგიური თვალსაზრისით, მყინვარის მასის კლება გავლენას მოახდენს მდინარე ენგურის ჩამონადენზე, რაც სტრატეგიულად მნიშვნელოვანია საქართველოს ენერგეტიკისთვის.
„ახალი პერიგლაციალური ტბის სწრაფი გაფართოება ქმნის ახალ გეომორფოლოგიურ რეალობას და საჭიროებს მუდმივ მონიტორინგს პოტენციური საფრთხეების, მაგალითად, ტბის მორღვევის თავიდან ასაცილებლად. კვლევა ხაზს უსვამს სისტემატური მონიტორინგის აუცილებლობას კლიმატის ცვლილების პირობებში“, — ნათქვამია კვლევაში.
